Ủng hộ VCV
Số tác phẩm
22.117 tác phẩm
2.571 tác giả
230
74.387.503
 
Chất trữ tình tuổi già trong thơ Xuân Sách
Nguyễn Hồng Nhung

Sáng nay tôi tình cờ đọc được mấy bài thơ của Xuân Sách đăng trên trang web Văn chương Việt.

 

Tôi sững sờ: chất trữ tình đằm thắm và trong trẻo  long lanh trong những bài thơ này, tự nhiên và hoàn hảo như thể khi nắng ban mai thức dậy, tất yếu mang cho ta cảnh tượng những hạt sương trong vắt đọng lại trên cỏ

 

Và có lẽ điều đặc biệt nhất:  đây là cái trữ tình của tuổi già.

 

Đúng thế, ông già Xuân Sách làm thơ, những bài thơ khiến tôi kinh ngạc – sao đẹp thế, âu yếm thế và lắng đọng tình yêu thương đến thế.

 

Tuổi già, có lẽ là bí ẩn cuối cùng con người cần khám phá trước khi  trở lại điểm xuất phát đầu tiên của kiếp người. Sự bí ẩn này dường như số đông im lặng mang xuống mộ, bởi con người ở quãng đường cuối cùng này hiểu ra nhiều điều  tất yếu và dản dị đến mức, có thể họ nghĩ rằng không cần phát biểu nhiều hơn về nó.

 

May sao, Chữ- cũng như nhiều loại hình nghệ thuật khác-  đã giúp nhân gian giải mã bí ẩn của tâm hồn con người ở bất kỳ độ tuổi nào, một khi cảm hứng sáng tác chợt đến với những người sáng tác.

 

Trong hình dung của tôi, tuổi già chỉ là sự dàn trải ngày càng chín muồi hơn với những gì đời người đã được kiểm nghiệm, nói cho đúng , tuổi của tâm hồn chính là chất cá tính của một cá nhân ngày mỗi phát triển và hoàn thiện vẹn toàn và sắc nét hơn.

 

Đọc những bài thơ của Xuân Sách, tôi mường tượng ra một người già có vẻ bên ngoài hiền lành và độ lượng, nhưng tâm thức bên trong là lối suy nghĩ trầm ngâm sâu sắc, ông quan sát để liên tưởng và viết ra những điều dản dị nhưng sao làm xúc động lòng người, có lẽ vì mỗi câu thơ của ông là một xúc cảm chân thành và đẹp đẽ.

 

Bài Rau má là một bài thơ quá đẹp- con người đi qua mọi khổ đau của cuộc đời riêng, để hiểu ra sự đau khổ chung của nhân loại- và quay lại thương xót, chân trọng chính cái riêng của mình:

 

Tôi lại về xứ Thanh

để được ăn rau má

là thứ cây “nông nghiệp hàng đầu”

là thứ rau có vị bùi vị đắng

có vị đời thấm đẫm tuổi thơ tôi

 

Tôi ngồi ăn

trong quán cơm bình dân phố núi

hết rổ rau này rổ khác lại bưng ra

chị chủ quán nhìn tôi như muốn nói:

kỳ quặc thay là cái ông già!

 

Tôi đã ăn như năm 45 chết đói

với cả lòng thương nhớ quê tôi

với cả nỗi đau suốt đời nhức nhối

với nỗi buồn thầm gọi:

Mẹ ơi.

( Rau má)

 

Dường như trong con người Xuân Sách luôn luôn có một nỗi buồn tỉnh táo, đấy là nỗi buồn của một đời người Việt đi qua chiến tranh, một từ đồng nghĩa với đói nghèo mất mát và khổ đau, nhưng nỗi buồn này luôn dội trở lại tâm thức ông qua những kỷ niệm thơ ấu.

 

Có lẽ đây cũng là một đặc thù tuổi già, nhưng ở Xuân Sách, chắc là một tuổi già cân bằng  nhận ra cái đầu tiên và cái cuối cùng khác nhau chẳng là bao, có chăng chỉ là sự thật nhận ra nó:

 

Ở làng tôi có nhiều người, tôi biết

chưa bao giờ ra khỏi lũy tre

sinh ở đấy và chết cùng ở đấy

suốt cuộc đời chỉ có một lần đi

 

phải vì thế mà trái tim nguyên vẹn

rất đơn sơ không đau đớn nhọc nhằn

cũng vì thế mà ít ai chọn lựa

phải đau nhiều thì vui mới lớn chăng?

 

Ai cũng phải đi xa một chuyến

Chuyện chia tay chẳng đáng bận lòng

Cái đáng sợ là mọi người quên biến

Đi hay về có cũng bằng không.

( Những chuyến đi)

 

Tuổi già bùi ngùi nhận ra cái khác của thời đại mình xưa, với ngày sống hôm nay, qua lăng kính hồi ức:

…………….

 

Và mỗi khi tàu dừng lại sân ga

Những em bé bây giờ, tôi để ý

Không chạy đến với con tàu như thể

Lũ chúng tôi bé nhỏ ngày xưa

 

Chật sân ga người đến đón đưa

Người buôn bán ồn ào tấp nập

Cái khung cảnh rất đời, rất thực

Chút mộng mơ còn lại: khói con tàu.

(Ga làng tôi)

 

Cái khác này làm nên một sức sống khác của thời đại. Đọc một loạt các bài thơ  của Xuân Sách, ta có thể thấy ông đã hiểu ra điều này.

 

Bởi cuộc đời của ông, của  thế hệ ông, là bề dày  khói lửa của một đất nước Việt nam chiến tranh, kỷ niệm cuộc đời toàn bồi đắp bằng những năm tháng chinh chiến, cái cá nhân nằm luôn trong tập thể, vậy mà cuối cùng, cái cá nhân vẫn tách ra và hiểu ra vị trí của nó trong cái toàn bộ:

 

Tôi đi qua tuổi thơ cỏ dại

Mắt trẻ con đăm đắm phía chân trời

 

Tôi đi cùng trùng trùng đồng đội

Tôi lẫn vào người,người lẫn vào tôi

 

Ngày cũng vội,bữa cơm ăn cũng vội

Đêm hành quân hun hút  gió bên đồi

 

Tôi đi qua phố phường xủng xoảng

Thời thị trường lẫn lộn trắng đen

 

Tôi quên mất mái đầu đã bạc

Và những đêm thức với ngọn đèn

 

Tôi đi qua bão giông dữ dội

Ngụp lặn  trong mưa gió tơi  bời

 

Cho đến khi mưa ngừng mây tạnh

Tôi nhận ra người,và người nhận ra tôi

( Tôi đã đi qua)

 

 

Chính việc nhận ra bản thân mình từ đám đông, trong đám đông, đã giúp Xuân Sách giữ được chất cá tính riêng của mình, ít nhất ta có thể nhận biết trong thơ của ông: chất trữ tình sâu sắc.

 

Chất trữ tình ấy chỉ thấm đượm và nổi bật ở những tâm hồn yêu, quyến luyến thiên nhiên, tìm thấy mình trong vẻ đẹp của thiên nhiên, vũ trụ, như một giá trị truyền thống, để giúp con người trong sáng và thánh thiện  đúng với ý nghĩa nguyên thủy về con người.

 

Tôi đã bật cười vui cùng ông khi đọc bài thơ Nụ tầm xuân.

 

Không thể duyên dáng hơn, ý vị hơn một tâm tình hóm hỉnh đến như thế, phát biểu về cuộc đời đúng là cái nhìn của một người già, nhưng sao trẻ trung và có duyên như một chàng trai trẻ.

 

Bản chất của cuộc đời là sự tươi trẻ vĩnh cửu mà- Xuân Sách đã nhìn ra điều đó:

 

Nụ tầm xuân nở ra xanh biết

Em có chồng rồi anh tiếc lắm thay

(ca dao)

 

làm gì có hoa nở ra xanh biếc

cái nụ tầm xuân trong câu ca dao

ấy là bởi lòng người hối tiếc

nên nhìn hoa cũng thay đổi sắc màu

 

em lấy chồng rồi thì anh lấy vợ

điều đơn giản thế mà nghĩ không ra

nhưng khốn nổi tình đời rắc rối

và trái tim vẫn cứ mù lòa

 

nếu trời cứ xanh và hoa cứ đỏ

anh yêu em thì nên vợ nên chồng

không có buồn thì vui không có nữa

các nhà thơ gác bút chạy lông bông

 

nụ tầm xuân cứ nở ra xanh biếc

cho chúng ta môt chút ngậm ngùi

em có chồng rồi thì anh vẫn tiếc

như biếc bao luyến tiếc có trong đời

(Nụ tầm xuân)

 

Bởi vậy, tuổi già của Xuân Sách, tôi hình dung  nó êm đềm và nhẹ nhàng như những ngày thường bình dị giữa đất trời thư thả, khi một người đã nhận ra vị trí của mọi sự vật:

 

đến đây dù ở lại đây

khác chi cơn gió thoảng bay ngoài vườn

( Đến đây thì ở lại đây)

 

Không hiểu Xuân Sách có phảingười mê thuyết sống của Trang Tử như tôi hay không, nhưng rõ ràng tôi đọc và tìm ra rất nhiều đồng cảm trong thơ của ông.

 

Nhưng có lẽ bài thơ Bến quê của Xuân Sách là bài thơ tôi thích nhất, yêu mến nhất.

 

Một người già thật hiền hậu, thật thanh bình, mà tình cảm quá đỗi sâu sắc vấn vương với đời, biết rằng mình cũng chỉ là một nỗi đau nho nhỏ duy nhất, góp thêm vào sự sinh thành vũ trụ này thôi( hai câu cuối của bài thơ), nhưng thiếu nỗi đau cá nhân duy nhất này, vũ trụ cũng sẽ thiếu đi một nét sống, một giăng tơ tình nghĩa và một ý đồ đẹp đẽ nhất cho sự trường tồn vĩnh viễn của sự sống.

 

Và bởi vậy, trong Chữ- hình ảnh về thi sĩ Xuân sách- cũng sẽ lắng đọng mãi như một đám mây trôi nhẹ nhõm trên bầu trời, chừng nào đôi chân ta bước đi trên mặt đất, mà mắt vẫn ngước lên bầu trời xanh thẳm, nơi chất chứa những hy vọng  hoàn thiện NGƯỜI.

 

Tôi về tới bến sông xưa

Hút tàn điếu thuốc mà chưa gọi đò

 

Nhìn theo ngọn khói vu vơ

Nhớ thương thì có đợi chờ thì không

 

Buồn ai thả lại giữa dòng

Cho tôi mang lấy nặng lòng chiều nay

 

Hư hao một thoáng heo may

Sương nhòa mặt đất mây bay cuối trời

 

Cất lên một tiếng đò ơi

Nhỏ nhoi như giọt mưa rơi  giữa đồng

( Bến quê)

 

( Budapest 2009-08-07)

Nguyễn Hồng Nhung
Số lần đọc: 2204
Ngày đăng: 08.08.2009
[ Trở lại ] [ Tiếp ]
In tác phẩm Góp ý Gửi cho bạn
Cùng thể loại
Để có những trang viết tươi ròng sự sống - Lê Khánh Mai
William Carlos Williams: Thơ cài trên tủ lạnh - Nguyễn Đức Tùng
Đọc Ru tình lưu lạc của Nguyễn Ước - Nguyễn Hồng Nhung
Sức nặng của một Tuyển tập Thơ - Nguyễn Khắc Phê
Có một nhà thơ Xứ Nghệ... - Yến Nhi
Đọc thơ Ngân Giang :Trưng Nữ Vương - Khổng Ðức
Nhận diện truyện ngắn "Vàng lửa" qua yếu tố văn hóa - Đặng Văn Sinh
Những đối lập gay gắt trong "đất không giấu mặt" (1) - Lê Quang Trang
Một bài báo bóp méo sự thật và vu cáo - Nhiều Tác Giả
Đối thoại với các linh hồn. - Ban Mai
Cùng một tác giả
Chim sẻ (truyện ngắn)
Thời gian (tạp văn)
Tuyết rơi (truyện ngắn)
Tách… (thơ)
Đêm nhạc jazz (truyện ngắn)
Vô danh (thơ)
Mùa thu chết (truyện ngắn)
Nhát đâm cuối cùng (truyện ngắn)
Bi hài biên tập (truyện ngắn)
Tang (thơ)
Buốt. (thơ)
Bóng (thơ)
Anh (thơ)
Đợi (thơ)
Szepes Maria (chân dung)
Mùa (thơ)
Tự do (thơ)
Xanh xao (thơ)
Câu chuyện tháng Hai (truyện ngắn)
Mưa Đêm (tạp văn)
Tình yêu (truyện ngắn)
Rát (thơ)
(truyện ngắn)
Jesse (truyện ngắn)
Sài gòn và em (tạp văn)
Năm Đổi Mới Đã Đến (nhìn ra thế giới)
Sống (tạp văn)
Ba Nguồn (triết học)
Jesse-3 (tạp văn)
Noel (thơ)
Arlequin – Anh Hề (triết học)
Ngôn Từ (tạp văn)
Các Hình Ảnh Cổ (triết học)
Phục Sinh (tạp văn)
Người Đàn Bà (triết học)
Cổ Tích Da Đỏ (triết học)
Chữ Tháng Sáu (tạp văn)
Thuật luyện vàng (triết học)
TẢ TƠI (truyện ngắn)
Sekina (tiểu luận)
Trở về nhà (tạp văn)
Cái gương (tiểu luận)
Sự nô lệ (truyện ngắn)
Có thể lắm (truyện ngắn)
Sống (tiểu luận)
Giữa (tạp văn)
Tuổi thu (tạp văn)
Bí ẩn đời sống (truyện ngắn)
Hạ ký (tạp văn)
Sáu mươi (tạp văn)
(ký)
Có đường đi lên (tiểu luận)
Có lẽ (thơ)
Về bản chất (tiểu luận)
Chị của Bố (truyện ngắn)
Lớp học Tiếng (truyện ngắn)
Mi và thượng đế (tiểu luận)
Tử vi Ai Cập (nghệ thuật)
Quê nhà (truyện ngắn)
Hưu (thơ)
Chết (thơ)
Bảy năm (truyện ngắn)
Cây táo vàng (truyện ngắn)
Quả bong bóng lợn (truyện ngắn)
Từ duy nhất (truyện ngắn)
Thu (thơ)
Kẻ giết mẹ (truyện ngắn)
Tặng (thơ)
Cây mận (truyện ngắn)
Cổ tích (truyện ngắn)