\    

            Mát mắt như cuộc thi hoa hậu thế giới, có người coi nhưng cũng coi không nhiều. Thế giới có gần hai trăm quốc gia, nhưng bầu cử Tổng thống, chỉ đủ kịch tính hấp dẫn duy nhất là khi có bầu cử Mỹ mới có nhiều thường nhân bên ngoài nước ấy coi. Các kỳ đấu giải âm nhạc Grammy, Đua ô tô công thức I, WBC_Đai vô địch Quyền Anh thế giới, hay điện ảnh Cannes, Oscar, hoặc các mùa giải quan trọng về đỉnh cao trí tuệ của loài ( Người) là khoa học khi nó vốn quyết định đến sinh phận hiện tại và tương lai loài người là Nobel… có những người quan tâm xem nhưng mức cũng chỉ thiểu số. Thế thì cái gì khả dĩ hấp lực được hết thảy giống loài quái gở khó tính này đây, hử!?...

             Bật tivi hoặc điện thoại lên mà coi đá banh đi em. Đừng để tâm đến những thứ ruồi bu, đại loại như trò chơi lý tính đau thương bẩn bựa ê chề muôn ngàn năm qua là chiến tranh, hay chánh chị chánh em. Trò đá banh mới chạm tới… trời xanh.

          Giữa vũ trụ vô cùng “nhìn giả tưởng” về chỏm xanh là hành tinh Trái Đất bé bỏng chẳng thể thấy gì cụ thể cả, chứ đừng nói nhận ra lơ thơ túm tụm hình bóng “sinh vật Người” đá banh, đang chơi. Thân phận muôn hành tinh, muôn ngôi sao, sóng, hạt, nguyên tố, đơn chất, hợp chất, phân tử, nguyên tử, vi khuẩn, vi trùng, đơn bào, đa bào, vô cơ, hữu cơ, và muôn vạn vật, sinh vật, chủng loài. Hình thành và tiến hóa vũ trụ, quá lê thê, miệt mài, bền bỉ suốt 14 tỉ năm nay, trong đó có sinh vật bé bỏng chúng ta, người, kể từ Vụ nổ Lớn đó_ Big Bang. Nhưng chỉ có “trò” đá banh này may ra khả dĩ giúp chúng ta trực quan nhận ra đủ đầy những đặc trưng cơ bản của đôi chân huyền diệu của loài sinh vật chìm nổi là Homo Sapiens ấy_Con người hiện đại. Cho đến kỷ nguyên này, kể từ khi tách ra từ loài linh trưởng, biết đứng lên đi bằng hai chân thôi, gò đá làm công cụ lao động, hái lượm thức ăn, săn bắt, biết dùng lửa để nướng nấu thức ăn, thuần hóa được vài thú hoang, nghĩ đến trồng trọt, sản xuất, tổ chức được xã hội loài, cưỡi được ngựa,  đụng đến kim loại đồng, sắt, chạm vào kiến trúc - hội họa - vũ điệu - âm nhạc - thi ca,  thiết lập trường học(giáo dục, đào tạo), biết chế tạo máy móc, rồi bỗng nghĩ ra Internet, AI…, thế là … trải qua được bốn cuộc cách mạng công nghiệp rồi. Xa trước trước nữa, tổ tiên chúng ta là những vi sinh vật, vi khuẩn, lẫn là một loài thủy sinh nào đó từ dưới nước lên cạn_chạm được vào mặt đất và cỏ. Nhớ cho, khi “đứng lên” được, việc duy nhất là để tiếp tục đi kiếm ăn,  và thích ứng - đối phó - sinh sôi  - sống sót. Diễn trình ở mặt đất, mọi điều, mọi sự, từ lớn lao hay đơn sơ đều xoay quanh đôi chân_bộ phận vĩ đại, quan trọng nhất với hành trình tiến hóa của loài người, cùng não bộ; nhưng chỉ nó hiện hữu đủ đầy ra ngoài để làm “đại diện” cho hình thù, dấu chỉ. Từ trèo cây  hái lượm đến xuống hẳn đất, để nhảy nhót, phóng chạy, đi, đứng, ngồi, nghỉ ngơi, suy tư, biểu cảm, trạng thái…

                                       Xương da mặt đất

         Cuộc sinh tồn của sinh vật nào cũng khó nhọc, bất trắc, áp lực, quá buồn, thì cần những trò chơi để cân bằng, thư giãn, mà sống, với loài người càng vậy. “Đời sống lao động” đẻ ra người “anh em” đồng hành của nó “là chơi”, những trò.  Và thế là có… đá banh ! “Đá banh”, “mày” xuất hiện để cho… đôi chân, cho đỉnh cao của hai chi sau, cùng cái đầu, sau khi hai chi này đã đứng ra gánh vác toàn trọng lượng cơ thể bởi thành loài “đã đứng”. Sức sống và ngôn ngữ của đôi chân. Nó là môn “thể thao” nhưng anh thích gọi nó là thứ Nghệ thuật “sống”, nghệ thuật của sự thật, giữa thế giới tự nhiên sinh tồn. Nó được vẽ trên mặt đất thân thương qua đôi chân người, cầu thủ. Chỉ ở đá banh, mới lột hết được những khả năng của đôi chân người, kết tụ những gì tinh hoa, khéo léo, phơi ra rực rỡ, dễ thương, dễ ghét, đặc sắc, bình thường, lạ thường và phi phàm của đôi chân. Mặt đất là nguồn dinh dưỡng và cũng là “xương cốt” cho cấu trúc lẫn bệ phóng con người. Lịch sử sinh tồn, nền văn minh, hoặc mọi tiến hóa, thành tựu, không cần phải sách vở màu mè phù phiếm xa xôi, mà theo anh tất cả đều từ… đôi chân. Hành trình của loài người. Những bước chân từ rừng, đáy đại dương, trên mặt trăng, cố nhắm tiếp sao Hỏa, hoặc ở muôn vàn nơi chốn.

*Bức tranh vẽ bàn chân  người của danh họa người Ý, thời Phục Hưng, Michelangelo được trị giá đến 27,2 triệu USD qua một cuộc đấu giá hồi tháng 2/2026 diễn ra ở Tp.New York, Mỹ.

         Qua đôi chân, trên đôi chân, bởi đôi chân_ bước đi, chạy, nhảy, in dấu, lưu dấu, tạc vào, khép lại, mở ra, thăng, giáng, buồn đau, hân hoan, hả hê, rối bời, ngang trái, mệt mỏi, ngao ngán. Rốt cuộc mọi sự trên hành tinh sự sống mà con người đang “chủ xị” này chỉ ở điểm “rốn” đây, Mặt đất  và  Đôi chân. Đá banh, đây là điều thú vị độc đáo, vì bao nhiêu trò khác xuất hiện trước vốn thường tập trung vào… đôi tay. Rồi cũng có thêm nhiều trò chơi bằng chân, nhưng chỉ môn đá banh thì bàn chân mới ghi bàn “Văn minh”, mới chạm vào tính nhân loại, quảng đại, ngập tràn, không còn giới hạn nào của điều kiện hay phân biệt giàu nghèo, trẻ già, nam nữ, màu da, tôn giáo, sắc tộc, truyền thống văn hóa. Ồ, nên “đá banh” là một khám phá kỳ diệu, trong tiến trình của loài, một thứ “Cách mạng tiến hóa và thực tiễn, ứng dụng”, trong đời sống lao động sản xuất - sinh tồn - vui chơi giải trí - nối kết - hiểu nhau. Đá banh, là “đấu”  nhưng không có “mặt trận”. Là “tấn công” nhưng không có “vũ khí”. Là “cầu trường” chứ không phải “chiến trường”, càng không phải “kịch trường”, “pháp trường” lẫn “nghị trường”. Để làm hấp dẫn cuộc sống, là tương tác, trao đổi chất, vui, thông hiểu, lắng nghe khả năng, ý chí và tâm hồn của nhau; để cảm, thương, hòa hợp, cùng nỗ lực, chịu đựng, thử thách. Là “chiến” nhưng không có  “triệt mạng” hay bốc mùi sống mái tử sinh.  

         Chơi là lúc cần “cộng sinh”, cần nhau trong sự tồn tại. Đá banh, thứ “trò chơi” bày ra trước mắt nhân loại, sớm nhất có luật toàn cầu để chơi và lề luật đó cũng luôn “tiến hóa” để chính nó hấp dẫn nó hơn, vì con người hơn, có tổ chức, nghiên cứu, hội họp, trọng tài, giám sát, và ai ai cũng có thể phán xét, chấm điểm, bình luận, “tám” chuyện. Mắc mớ gì để tâm hồn vào trò chơi tanh tưởi chiến tranh hay chánh chị chánh em nghèo ánh sáng mà bao la màn đêm kia của số ít. Đá banh, ngay cả trận đấu có diễn ra trong đêm thì thần thái của môn này vẫn tràn đầy tinh thần ánh sáng. Còn chánh chị chánh em là những “trận” mưa tanh gió gian. Hãy thăng hoa đi em, thay vì rợn người ! Thì ra thứ đáng để hãnh diện - tự hào - chiến thắng lớn nhất của loài người chỉ là “cái Đẹp”. Cái Đẹp của lao động, chăm chỉ, gian nan, ý chí, khổ luyện, sáng tạo, bay bổng, chơn chánh, thấu cảm, thân ái, và công khai giữa thế trần. Ngôn từ xứng đáng để gọi về nó phải là Thánh đường cho trái banh và Giáo đường của đôi chân người. Giá trị sinh học của con người giữa muôn loài, là ở chỗ đây. Dùng đôi chân để “vẽ” những kỹ năng và sáng tạo vô hạn của con người  bay bổng trên mặt cỏ đất. Với anh, nó là bằng chứng gợi về hành trình nhiều trăm triệu năm tiến hóa của đôi chân người, từ cổ sử, sơ sử, tiền sử, đến hiện đại, đương đại.

          Từ môn chơi này, đôi chân người thành một “kỳ quan” nơi cảnh trần.

          Bàn chân mới thiết tha với mặt đất làm sao !  Mối quan hệ định mệnh, là lời nguyền, nợ nần, bất khả ly, không thể buông nhau. Đôi chân cũng chân thành với trái banh, một vật thể phương tiện. Chơi để thấy chân dung của loài. Giữa những ngày “cả loài (mình) đang đá banh”, đang “thở bóng đá” thế này, anh nhớ Charles Darwin về nguồn gốc muôn loài.

Dịp để “nhìn xuống”

           Kìa, mùa đá banh ! Kỳ hẹn lại đến, mùa World Cup mới rồi, đó em.  Là lúc đôi chân người “lên Ngôi”. Là lúc cái loài hung tàn, xảo quyệt, ngạo mạn, ngông nghênh, tha hóa, tối ngày điên cuồng sùng bái của cải mới chịu… “nhìn xuống”. “Nhìn xuống” để thấy đôi chân người. Biết đâu, ấy là lúc nhắc nhớ tính sinh vật của con người, nghĩ về sự đơn sơ. Mùa này, World Cup diễn ra cùng lúc tại ba quốc gia rộng lớn, Mỹ, Mexico, Canada_ là nơi rất xa so với cái bòn(làng) xa khuất hẻo lánh này của em ở Tây Nguyên, song nó cũng trên mặt địa cầu này thôi.

           Đôi chân người cùng trái banh ấy đang khoảnh khắc gắn kết vào và làm nồng ấm lại trái đất vốn thê lương, chìm đắm, bị bội bạc bởi lòng tham cầu, khai thác, bào hủy bất tận của chính loài đang hội hè trái banh. Mùa đá banh thế giới là mùa thư giãn, tương giao, hứng khởi, để ý đến “sự chơi” và chan hòa thay vì ngập mặt trong tham - sân - si - và của cải. Đá banh, có thể xoa dịu, “tìm quên”, chữa lành, hoặc cứu rỗi. Coi đi, để quên bớt cái “rừng” bất trắc âu lo cơm áo - việc làm - chỗ ở - giá trứng - giá xăng - viện phí - lộ phí - phi lý - bất công - phiền hà - nhiễu nhương hàng ngày trong cuộc sinh tồn kiếp người. Cái môn thể thao này như muốn vượt qua vai trò “vật lý” của nó, để tham dự vào thế giới tinh thần và “xây dựng lại vẻ đẹp” loài người như nó từng, như nó là. Nó như cứ muốn hơn một trò chơi. Nó muốn xóa nhòa mọi lý thuyết, ý thức hệ, mô hình xã hội, nhà nước, chủng tộc, màu da, tôn giáo, và muốn những bầy nhầy nhai nghiến nhau về chánh chị chánh em, chiến sự xâm cướp lãnh thổ, quyền bính hay chiến tranh thương mại, chiến tranh khoáng sản, chiến tranh công nghệ hãy dừng lại đi ! Khốn nạn, cái loài mọi ngày chỉ nghĩ đến chuyện “chiến” lãnh thổ, giai cấp, quyền lực, địa vị xã hội, của cải, thực dụng, danh vọng, vật chất mà quên chuyện “làm Người”. Rằng thế giới này là để “Sống và Chơi” chứ không phải để “Sở hữu”, tích tụ của cải, thừa kế, hồi môn. Khi không coi mọi thứ trên đời là “chơi” thì sẽ quan trọng hóa bất cứ chuyện gì, sự gì. Kiếp người sao quá nặng nề ! nặng nề. Khi tính “chơi’ ít đi thì cõi đời này đầy hận thù, mưu toan, tham vọng, sống mái, hoài nghi, cẩn mật, lúc nào cũng căng, bào mòn sự trong sáng cùng nhân tính trong xã hội loài. Con người chỉ vui khi… sống là Chơi. “Kiếp người”, đã là trò chơi, kia mà. Chả có cái quái quỉ gì to tác cả. Mọi sự “vĩ đại” là do não của thi thoảng có một số người tự cho hoặc muốn nó thế chứ với tư cách một sinh vật trên trái đất, một loài trên cõi sống này trong kiếp sống hữu hạn và thân phận nhỏ nhoi của mình trước vũ trụ mênh mông thì điều đó nó nào có thật đâu. Kẻ người nào chẳng chỉ sống một ít thập niên rồi tan vào vũ trụ, mất hết tăm dấu. Mọi địa vị đều lố bịch, ảo tưởng, tật nguyền. Mọi danh vọng hay tích tụ sang giàu rồi đều bỏ lại, vô nghĩa. Đá banh, đây, cuộc chơi công khai. Đây, sòng phẳng. Tương giao, sôi động, kịch tính, quyến rũ. Nghĩa là tất cả cho sự hấp dẫn, đáp ứng nhu cầu thưởng thức của con người sau lao động mưu sinh, tạo ra cuồng nhiệt, sức sống, giãn nở, giải tỏa tâm trí, mệt mỏi. Những ranh ma, mánh mẹo, “làm ăn”, nếu có_ cũng đều bị bất kỳ khán giả công chúng nào luận bình quyết liệt, mổ xẻ, phán xét, khen chê sòng phẳng, nghĩa là họ được sử dụng trí thông minh cũng như cái quyền tự nhiên mà tạo hóa dành cho cái miệng người. Công chúng thưởng thức cả những thứ tiểu xảo nếu có đó. Trước ánh mắt cùng trái tim dân chúng địa cầu, hàng tỉ người. Và phì cười.

         Vắt sức ra mà chơi, chinh phục, thi đấu, trình diễn, hỡi những nghệ sĩ của sân cỏ_cầu thủ !.

          Chỉ môn đá banh mới thật sự làm cho không gian xung quanh thành “quảng trường” có giá trị nhân tính, “hí trường”, dội vang tiếng loài người, ngập tràn thanh âm sinh giới, nó ngược chiều với độ sắt khí của những diễu hành ngày chiến tranh, chiến thắng ở châu lục này, quốc gia nọ kia. Vỏ ngoài vật lý này ngỡ “thô” mà bên trong sao quá vi diệu, ấm áp. Đúng một trò chơi mà loài người cần, đặt vào, để nhận ra được loài, rõ loài. Ở loài người, đến kỷ nguyên này, đá banh là thứ hiếm hoi làm cuộc tổng giao hòa - gắn kết - thông hiểu, còn chiến tranh chiếm lãnh thổ lãnh hải hay chiếm lấy quyền lực xã hội vẫn là thứ  rùng rợn - dơ dáy - âm u - chia rẽ.

                                                    Phổ độ

          “Nhìn xuống” đi, để thấy Bữa Tiệc Nhân Loại đang được bày ra.  “Ăn” cho trái tim, trí não, linh hồn, lục phủ ngũ tạng. Một trái banh hai mươi hai người lượn lờ theo nó, hàng tỉ người xem. Coi trực tiếp thì khỏi nói rồi, nhưng tranh thủ vừa làm vừa coi trên điện thoại thông minh hay chủ động thức để chờ giờ họ chơi thì ở khắp các châu lục, quốc gia, tỉnh thành, làng xóm, từng người.

         Coi bóng đá đi, để giải trí, thư giãn, và cũng để cân bằng, tạm lánh tránh những muộn phiền chồng chất của cuộc đời ta bà. Chao ôi, cái môn thể thao mà người không biết đá banh, chưa từng bước một lần xỏ giày trên loại sân cỏ kia vẫn cứ thấy thân thuộc và yêu thích. Nó đúng nghĩa đại chúng, dù… “ta không biết đá banh”, “dù ta là phận nữ giới” của thế giới Hồi giáo, Hindu giáo, Phật Giáo, Đông Nam Á, Trung Đông hay hoang mạc Phi Châu... Cái trò chơi “phổ độ” khắp mặt hành tinh xanh, cả loài người.

          Đàn bà từ sẵn sàng chỉ thường vào bếp chuẩn bị đồ nhậu cho đàn ông thả hồn với trái banh đến một ngày ngồi luôn vào coi, và rồi… xuống sân, cũng quần đùi áo số, làm cầu thủ( Đá banh nữ cũng ra đời, đến thời đại này !). Đến mức chúng sinh nhiều nơi không cần biết đến lai lịch nó làm gì nữa, vì sự ấy không còn cấn thiết nữa. Cho đến buổi này, ảnh hưởng của nó vào xã hội loài người là như chấp hết tất cả ngàn vạn môn chơi còn lại. Vẫn hai mươi hai người ra sân, đuổi banh trên cỏ nhưng bao giờ nó cũng “mới”, không trận nào giống trận nào. Chính các cầu thủ, mỗi trận thần thái chơi cũng đã khác, chất lượng cũng khác. Trận đá nào cũng mới, mùa giải nào cũng mới. Luôn “lạ”. Luôn không biết điều gì sẽ diễn ra, kịch tính nào xuất hiện, sự gì sẽ xảy ra. Hai mươi hai cầu thủ thôi, đủ làm nghiêng ngửa, hả hê, hoặc đứng tim… hàng tỉ người rồi_ kẻ ngồi coi. Không cùng châu lục, văn hóa, ngôn ngữ, tín ngưỡng, ẩm thực… nhưng con người rất cần hơi thở của nhau, chơi cùng, nên World Cup phải ra đời, kể từ năm 1930 đó.

            Coi nó,  thế nhân phải vận động hết mọi giác quan và tâm trí  trên thân thể thì mới thưởng thức nó đủ “sâu”, mới hút hết mật ngọt, mọi chiều kích ở nó. “Làm” tưng bừng được cả hành tinh như này chỉ có thể là đá banh World Cup.

                                                       *

          Nên khi trái banh World Cup đã lăn thì mọi chuyện (theo góc nhìn của giới chánh trị, khoa học, kinh doanh) quan trọng trên địa cầu đều trở thành “chuyện nhỏ”, vặt, và thế gian như muốn “dừng lại” để tập trung cảm xúc vào một thứ đáng giá. Em “ghét” đá banh thì cứ “ghét” đi, có thể sẽ là “kẻ” cuối cùng của loài người đó ! Đừng nghĩ nó chỉ là trò “thể thao”;  đừng nhìn nó như nhìn trò cờ tướng, phỏm, đua xe hơi, bắn súng, đấu võ đài, hay Golf, ….

                                Trong vòng tay muôn loài

           Em không thích thì trái banh vẫn cứ lăn và thiên hạ vẫn đổ dồn vào đôi chân của người đá. Nó nhộn nhạo, nồng nhiệt, rực rỡ, rúng động cả đời sống, cả xã hội loài người thế mà. Thế gian dồn hết vào đôi chân người. “Trò chơi” thôi, mà tụ hội trái tim thế giới, World Cup, thì ảnh hưởng đúng là như “kêu mưa gọi gió”, hóa “bão cảm xúc”. “Quyền lực” của một môn thể thao. Quyền lực phi phàm của đôi bàn chân người. Dĩ nhiên loài người đang sống, đang chơi, nhưng loài người không thể chỉ “hiện diện có một mình” trên địa cầu xanh này. Muôn loài đang lặng lẽ đây đó bên loài người, không biết đá banh. Loài người luôn trong vòng tay âm thầm đó của muôn loài, và loài người luôn sẵn tâm thế xơi tái mọi loài. Cứ để cho loài người hãnh diện. Tất cả đều là quĩ Karma(Nghiệp) của loài người, rằng Karma xấu hoặc Karma tốt, trong đó có môn đá banh này. Hãy thử một lần coi đi em, như chạm vào một thứ “Nghệ thuật” khác ở đời. Không nhất thiết phải có mặt trên sân( ở Mỹ, Mexico, Canada). Chắc chắn nó là thứ “nghệ thuật sống” (khác những nghệ thuật tĩnh), phóng khoáng nhất ở loài người.

           Em hãy thương cho cái đôi chân của một sinh vật đã xa rừng từ lâu, ở cái thế giới sinh học và vũ trụ mênh mông thân thương này. Và hãy thì thầm vào tai họ: Loài người ơi, hãy đặt mình trong tạo hóa mênh mông, và thử nhìn từ các hành tinh khác về địa cầu đi. Nếu có sinh vật (tạm dùng khái niệm  cũng là một hình thái “Người” nào đó) ngoài hành tinh nào đó, trên những đồn đoán khoa học lâu nay qua hiện tượng UFO(Unidentified  flying  object_Vật thể bay không xác định) thì khi nhìn thấy Homo Sapiens chúng ta đang tụ hội đá banh thế này, không biết họ nghĩ - cảm xúc gì hè !

            Đời, có những đứa ngã mạn ngông nghênh coi thường dân chúng lẫn vũ trụ, nhưng cũng có những con người không thế. Sâu trong tiềm thức, con người biết mình đang ở dưới và trong tạo hóa, vũ trụ với bản năng sinh vật nền tảng có từ buổi ban sơ là cảm nhận được mình nhỏ nhoi trước nó. Như các cầu thủ trên sân kia đó, họ hay làm dấu Thánh. Chắc họ tự “bồi” thêm vào một thứ “năng lượng niềm tin vô hình” ngóng vọng  Thượng đế trên cao xanh phù trợ cho họ được hanh thông, may mắn, tốt đẹp trên sân, đôi chân được nguyên vẹn, hoặc ghi được bàn. Rốt ráo sự thật, rằng chúng ta không là chủ nhân của cái gì cả, huống chi Trái đất, Hệ mặt trời, hay Vũ trụ. Em không làm dấu Thánh, bởi ở nền văn hóa khác, tín ngưỡng khác, nhưng trong chiều phản xạ ý thức siêu xa nào đó nên khi đụng chuyện gì, tự nhiên em cũng thốt lên: “Ôh, T’rộ (Trời ơi ! Ôi Trời ! ) !”.

           Loài người, nhịp điệu chính là chìm đắm trong cày xới, khai thác, phá tả tơi địa cầu. Giữa một thế giới đầy hung bạo, hẹp hòi và chia rẽ, không còn biết lắng nghe nhau, thì còn đây môn đá banh. Dĩ nhiên, vì là “sản phẩm” ở cõi người, trên sân bóng cũng có bất công; chỉ may là bất công nọ kia không phải là mục đích để nó ra đời. Nó ra đời là để làm con người vui, chứ không phải để mị đồng loại; tráo trở, phản trắc, ức hiếp, kiềm siết, rình  rập, giả hình, đè con người ra để thí nghiệm, bóc lột.  Chính trò chơi đá banh, cùng những hội hè ăn theo cùng trái banh đã nâng giá trị của đôi chân người lên… thượng đẳng, thành tình yêu cuộc sống chứ “không phải” là thành tựu nọ kia ở khoa học kỹ thuật_trong thế giới tự nhiên, sinh học. Vì thượng đẳng là sự cao quí ở nhân tính chứ không là khả năng đi hủy diệt mọi thứ xung quanh sự sống, cái ác, sự man rợ mới.

*Chân dung mẫu hóa thạch xương bàn chân  người tiền sử có niên đại cách đây khoảng 3,2 triệu năm được con người thời hiện đại ngày nay khai quật được(Ảnh của Đai học Missouri(Mỹ).

        Từ hiện tượng thú vị của giải đá banh thế giới cho thấy loài người đang rúc sự chơn chánh hiền lương còn lại cuối cùng của mình vào đó.

Khao khát đơn sơ mà tợ bàn chân sao Hỏa

         Sự tráng lệ của đôi chân.

         Sức mạnh mềm siêu hạng, không có môn chơi đối thủ, và sẽ mãi mãi không thể thay thế. Quyền năng của một trò chơi, môn thể thao.            Chơi thôi, mà trở thành đỉnh cao của hiệu quả hình ảnh, xuất hiện. Đến những quốc gia xấu xí (coi thường Con người/ chèn ép dân chúng,  xã hội vận hành không công bằng. độc tài toàn trị, luôn xâm lấn lãnh thổ nước ngoài, cưỡng bức cộng đồng khác,…) vẫn tìm cách để đội banh nước họ “có mặt” được ở World Cup. Là họ muốn được chính danh, có giá trị như mọi nước, được “tẩy trắng” qua đá banh). Người ta chạy đua tranh nhau để được nở mày nở mặt đứng ra đăng cai tổ chức World Cup, dù có phải đổ ra cả “núi” tiền và mất nhiều công sức, thời gian để xây dựng hạ tầng đáp ứng, sân đấu. “Nâng tầm” quốc gia qua một trò chơi. Bởi hình ảnh các quốc gia trên sân banh quốc tế trở nên quá quan trọng với thế giới hiện đại ngày nay của loài người. Đây là ý muốn hoặc (nếu chưa thể) mong mỏi, mơ ước của bất cứ nước nào, kể cả những xứ sở mà  văn hóa truyền thống không hợp hoặc từng xa lạ với môn này. Bởi nó quá hiệu quả để thế giới biết đến quốc gia mình, trên sân cỏ ấy, World Cup. Đội banh quốc gia nào mà chẳng như “Sứ giả” của nước ấy, trước nhân loại, dưới vòm trời. Em ạ, đá banh hiện đại với Câu Lạc Bộ đầu tiên ra đời vào năm 1824 ở Scotland thuộc Liên hiệp Vương quốc  Anh, và Bộ luật đá banh hiện đại lâu đời nhất là “Bộ Luật Cambridge” được ban hành năm 1848 cũng ở nước Anh, nó định hình hình thái và luật chơi cho môn này. Nước Anh từ năm 1872 đã tổ chức giải đá banh dành cho các Câu lạc bộ đá banh trên lãnh thổ nước này(Cup FA). Tổ chức Quản lý đá banh quốc tế là FIFA_ra đời từ năm 1904. World Cup _Giải Vô địch đá banh Thế giới_ đầu tiên được FIFA tổ chức vào năm 1930 tại Uruguay, thuộc Châu Mỹ. World Cup 2026 là mùa giải Vô địch đá banh Thế giới lần thứ 23 và là lần có qui mô lớn nhất: được tổ chức cùng lúc trên ba quốc gia Mỹ, Mexico, Canada và có đến 48 đội tuyển quốc gia tham dự, chia thành 12 bảng _thay vị 32 đội như các kỳ trước. Có tổng số 104 trận cầu tại kỳ World Cup này, diễn ra trong năm tuần thi đấu_từ ngày 11/6 - 19/7/2026, trên 16 sân cỏ ở mười sáu thành phố thuộc ba nước trên.

                                                        *

      Em biết không, quốc gia dân số 1,4 tỉ  người và hay hãnh diện tự tôn “Có 5.000 năm văn hóa“ là Trung Quốc, nhưng đến giờ chỉ duy nhất có một lần gặp may nên chạm được vào Vòng chung kết World Cup, là vào mùa năm 2002_ nhưng lúc đó ngay tại vòng bảng họ đã đá thua đủ cả ba trận, khiến phải rời cuộc chơi sớm. Từ đó họ về với tiếp tục ôm… mơ ước vào một thời nào đó đội banh quốc gia luôn “có mặt” ở sân chơi toàn cầu_World Cup, cùng khao khát thành “cường quốc” đá banh. Nhưng đến giờ vẫn là bất khả,  xa vời với họ. Và quốc gia trên năm ngàn năm lịch sử khác với sự vĩ đại về thế giới tâm linh và đẻ ra nhiều tư tưởng triết học quan trọng cơ bản cho nhân loại nay 1,44 tỉ dân là Ấn Độ kia mà nỗ lực mãi đội banh của họ cũng chưa đặt chân được vào “đá banh Thế giới”. Ao ước của họ thì khát cháy, tính bằng những trăm năm. Những ngàn năm chinh phục với hiểu biết rốt ráo về cõi người và vũ trụ song hội nhập vào nhân loại còn chưa tròn. Đó chắc là tâm tư, nỗi niềm thầm kín của những cường quốc dân số và có lịch sử xã hội lâu đời. Chơi banh là phải đủ phẩm chất, tài hoa, năng lực, đẳng cấp, cần có nền tảng, cái “gen” của nó, “máu” nó. Không phải như chế tạo hàng tiêu dùng, máy móc, là cứ “copy” sáng chế, khuôn mẫu, bắt chước là trong ngắn hạn “làm theo” được. Nên không phải cứ dận số đông là cứ thế có nhiều người để “lọc” ra được  tha hồ cầu thủ, người đá banh giỏi, có được đội mạnh. Khi đại cường chạnh lòng ! Cũng không phải quốc gia nào giàu nhất, GDP hằng năm cao nhất, tức có nhiều tiền đổ ra để “đầu tư”, đặc biệt là qui tụ được hợp chủng mọi sắc tộc trên địa cầu đến sống là có  nguồn “người” đa dạng để tạo ra được đội banh đá hay mạnh trên thế giới đâu. Trường hợp này thì như nước Mỹ đó, họ chưa bao giờ đi đến cuối cuộc chơi, sờ được chiếc Cúp FIFA kia. Nghịch thay, có những quốc gia dân số chỉ năm, mười triệu người thôi nhưng đội banh của họ thì lừng danh, đẳng cấp thế giới, đứng chung “chiếu” những top đầu, là “Cường quốc bóng đá”. Đội banh của họ khiến mọi quốc gia đều thú vị, nể phục, đón chờ. Lại có quốc gia lãnh thổ rộng chiếm đến 11% bề mặt hành tinh trái đất này, thời gian trong một ngày đi qua đến 11 múi giờ mới hết, và sức mạnh quân sự với sở hữu kho đầu đạn hạt nhân nhiều nhất thế giới, nhưng đội tuyển đá banh của họ thì chưa bao giờ có thể vào đến trận chung kết World Cup chứ đừng nói đến vô địch, là nước Nga ấy.

         Khi trái banh “nóng” thế này thì nó tạt về những thèm khát, mong ước bình thường mà âm ỉ dữ dội kia.

                                   Bàn thắng văn minh

          Một cú đá banh đẹp đi xa hơn chúng ta nghĩ. Nó  vòng vò vào mọi ngóc ngách người đời. Nó làm lòng người tan chảy, rạng vỡ. Nó làm bạo chúa cũng tạm ngưng “ác”, hoa hậu thu lại việc khoe dáng dấp, thân xác,  đám showbiz bớt loi nhoi quần áo, xe cộ, và bọn đại gia bớt cơn điên đất, điên tiền, điên dự án. Sút tan những tư tưởng nhỏ nhen. Nó khinh bỉ những cái đầu hay những nền chánh trị, kinh tế, xã hội tồn tại bằng mưu, mánh lới, “mẹo” vặt, đong đưa, bất nhất, cùng những cái đầu nào nhỏ nhen, hẹp hòi, bần tiện. Nó thách thức mọi “đại sự”, dù thực tế với thân phận sinh vật người thì chưa chắc cái gì mới là “đại sự”.  Lúc này, chỉ có đá banh, là “đại sự” !

          Đá banh tự nó hút con người vào, mà chẳng cần ai, đâu, cơ quan nào tối ngày chỉ đạo tuyên truyền, tung hô, cổ súy nó. Mọi sự tự nhiên. Ngay cái bút ký này cũng vậy, trái banh, đôi chân các cầu thủ, và cả FIFA nữa, họ đếch cần đến_ hơi đâu để ý chuyện của đời, việc của người khác. Đến truyền hình, mà mọi đài quốc gia đều tất tả lo “chạy”, tìm cách để chạm được World Cup, “có sóng”. Đá banh nó khiến người ta ngồi lại với nhau. “Sạc” lại sự phóng khoáng của con người, nhân tính. Hội hè đá banh làm cho nhân loại này xì hơi, bớt khùng điên, căng thẳng, âu sầu, nổi loạn. Là lúc bớt sống bằng lý tính đi, mà nên trở về với cái cao hơn là trực giác_”sinh thái” của nhân từ - niềm tin - thấu hiểu. Mà không chỉ bớt khùng điên, vị kỷ, cạnh tranh nhau và tự hào quốc gia bằng GDP, năng lực sản xuất xe hơi, tàu cao tốc, hàng hóa công nghiệp, kho vũ khí, sức mạnh của nền quân sự… vv… Lạy trời, cầu xin loài người bớt phá hủy sự sống đi. Hai thế kỷ rưỡi qua sự phát triển khủng khiếp của khoa học,  kỹ thuật, công nghiệp, công nghệ, rồi tới đây là thời đại Robot, đứng “đầu sổ” sẽ là AI đã - đang - sẽ  làm “lột xác”,  tăng trưởng và “hiện đại” loài người bước nữa, nhưng cũng là dồn tổng lực vơ vét cuộc cuối và hủy diệt trái đất cùng nhân tính lẫn tâm hồn con người.  Loài người đã hư như thế, trái đất ngày càng quá chật chội như thế, nên quá cần “tinh thần” của đá banh, ở mọi ngõ ngách thế gian, đời sống, tâm hồn, cá thể, cộng đồng, xã hội, quốc gia.  Chút “ảnh hưởng”  mang tính “tinh thần” thoảng qua, theo “mùa” của môn đá banh không đủ “trường lực” để khiến con người hướng thượng, quay đầu, và cũng không cứu nổi sụ bệ rạc của hành tinh ân tình duy nhất có mặt đất, sự sống này.                                           

*

        Chín mươi phút thôi(bình thường, ở mỗi trận) mà làm con người ta giải não, tâm hồn thăng hoa tột đỉnh, bật dậy tình yêu cuộc sống. Những trận kéo dài thời gian ra thì càng kịch tính, hấp dẫn thêm. Chỉ cần một mảnh đất nhỏ thôi đã đủ chơi, bày trò, cho 22 người trên sân, đá_nhưng đóng góp tích cực thì lên khắp địa cầu; phục vụ, lãm thỏa mãn và lay động muôn dân. Ôi, cái thẻo đất nhỏ tẹo, chỉ rộng có bảy sào (chính xác 7.140m2)! Khác với những môn chơi ích kỷ đốn mạt tiêu tốn nhiều tài nguyên của thiên nhiên, sinh cảnh, đất đai của chung loài người, nhưng lại làm đảo lộn cuộc sinh tồn của các cộng đồng cư dân xung quanh bởi phải di dời, chẳng hạn như môn Golf kia _ mỗi sân hàng chục, hàng trăm hécta, và trạng thái chơi thì như “hội kín” thiểu số, ao tù, không hề gần gũi với chúng sinh, như không thuộc về loài người. Khác với đá vào một lãnh thổ. Khác với đá vào số phận - tinh thần - chỗ ở - cơm áo - không gian sinh tồn - lịch sử - văn hóa - hiện tại - tương lai của dân tộc nào. Chỉ cần đá vào một trái banh ! Khác đá vào dân chúng.

           Cũng thuộc trần gian này thôi, nhưng nghe vang lên cái âm “đối thủ” trong đá banh. Thấy nó dễ thương, gần gụi,  vẫn cứ là “chơi”, là “vui”, chả có thành vấn đề nào; còn “đối thủ chánh chị chánh em” hay “đối thủ làm ăn”, “đối thủ kinh doanh”, “sản phẩm đối thủ”, “mặt hàng  đối thủ”… là cảm giác ghê người. Thế thì cứ đá đi, sút đi, sút thẳng vào những âu lơ, cơ cực, thiếu thốn, khổ đau của kiếp người, loài người hiện đại(Homo Sapiens). Đã là người, thì khổ rồi, bởi cái tấm thân sinh học và cuộc sinh tồn, duy trì thân.

         Khi đôi chân chơn chánh, làm điều tốt lành, phụng sự nhân loại_không làm tổn thương loài ! Trong suốt diễn trình tiến hóa của loài, qua nhiều triệu năm, anh thấy chẳng gì cao quí bằng đôi chân, vì bộ phận này luôn vất vả, đón chịu sinh tử mà không “bán” thiên nhiên, và nói dối, xảo quyệt. Con người định vị mình là thành đạt(địa vị, tiền bạc) bản thân, quốc gia định vị mình là thành công, nhân loại định vị mình là thành tựu nhân loại, song vũ trụ không để ý đến điều đó, không nghĩ sự ấy là quan trọng, dưới vòm trời này, vì con người chỉ là một “mẩu” vật chất trong thế giới vật chất tự nhiên, một loài trong mênh mông loài. Đôi chân cầu thủ nương tựa mặt đất, hành sự trên đất, buồn vui với đất, in lên mặt đất, tạc và lưu lại, thành chỉ dấu của văn minh loài. Loài người tự biết với nhau về điều này là đủ, rồi tự huyễn chút cũng không sao, và tự ấm_ hạnh phúc đơn sơ, nhỏ nhoi ở loài mình, như cú sút tung lưới của một cầu thủ vào khung thành đội bạn.          

Giọt lệ

            Sản phẩm” của đôi chân là những bàn thắng, bàn thua, những lao lực, sáng tạo từ nó, những đường nét chuyển động, những giọt mồ hôi sướt mướt, căng hơi vì thở, những thăng hoa và những hẫng hụt. Chuyện “làm tiền”  từ nền “công nghiệp bóng đá” là “”đón gió”, “ăn theo”, ”kiếm chút”, chuyện vụn nhỏ, nên không cần nói đến ở cái nhìn loài trong thế giới tự nhiên, vũ trụ ở đây.

          Và, “Chân dài”_ thế nhân thưởng dùng để chỉ về các em hoa hậu hay người mẫu xinh xinh. Các em yên tâm nhé,  đôi chân các em sẽ dùng vào việc khác. Chớ buồn ở những “thời điểm nhân loại” thế này_ thời điểm chứng minh về giá trị lao động, tình yêu cuộc sống qua đôi chân chăm chỉ, gian nan, khổ luyện, tài hoa, sáng tạo và danh dự.

                                                   *

          Đâu đó môn đá banh, ảnh hưởng và năng lượng tích cực của nó tự nhiên tắm gội cái thế giới lầy lội nhơ nhuốt và tham lam vật chất vô tận này. Ở  quĩ thời gian ít ỏi, chưa đầy tháng rưỡi diễn ra, nó không thể “làm sạch” hay tẩy trắng được độ tham tàn của loài người khắp mặt đất.

           Đôi chân kỳ diệu của một giống loài, vẫn luôn dễ hiểu và còn đơn sơ như lúc đá banh. Hãy sút tung lưới trên sân lẫn những “lưới đời” chằng chịt và nặng nề ngàn triệu tấn đi cầu thủ ! Cho tung những hẹp hòi, nhỏ nhen, xét nét, mọi rợ, ích kỷ, thực dụng, tàn độc, phi nhân, ngược đời, bất công, bạo cường lẫn đói nghèo. Cho rã những màn đêm, cho thế giới loài người ngày càng bớt ngông cuồng, ảo tưởng, vô minh đi khi càng thời càng hung dữ, tham tàn, hủy diệt bởi tranh giành lãnh thổ, bòn khoét tận thu kiệt tận mọi thứ trên – trong – và dưới mặt đất này để “cơ khí hóa”, “số hóa” đến cả tâm hồn tự nhiên của con người và huyễn hoặc vỗ về nhau tất cả ấy là “văn minh”. Bởi cõi người giờ quá nhiều tri thức, kiến thức, hiểu biết, kỹ năng, công nghệ để sinh lợi  vật chất và “phá”, nhưng lại quá cạn kiệt, nghèo “minh triết”_hướng tới thiện lành, sống chan hòa trong thiên nhiên vũ trụ. Em biết không, chỉ có thể như đá banh, thế nhân mới nhảy tưng lên khi cầu thủ nào đó sút tung lưới đội kia, dù khan giả không từng thân thiết hay có mối quan hệ với cầu thủ đó, và họ là người của nước khác, bàn thắng ấy là niềm tự hào lẽ ra chỉ dành cho người nước khác. Trong bất cứ thứ gì ích kỷ, vị kỷ thì cũng đều xấu xí, kể cả lòng yêu nước, thay vì là yêu mặt đất, cỏ cây, giống loài. Quốc gia “chuyện trò” với quốc gia bằng trái banh nó mới ra “Con người” nhưng oái ăm loài người hiện đại thường chọn tên lửa(bom),  thay vì “banh”. Tội nghiệp loài người, hay ho như đá banh nhưng lại cứ phải “theo mùa”.

*Cú sút bóng của cầu thủ huyền thoại, tài hoa toàn diện nhất trong lịch sử đá banh đến lúc này, Lionel Messi, cùng đôi chân các cầu thủ đến từ Phi Châu ở  Worrd Cup 2026.(Ảnh: Reuters).

            Anh đang kể trường thi chuyện đôi chân người trong thế giới tự nhiên.

            Hãy cứ la lên “Zdô… ô…ô… !” đi em. Cố gắng “chỉ xem nghệ thuật của đôi chân” mà đừng để ý đến chuyện người ta “làm tiền” hay muôn thứ loi nhoi bên lề em hén, cho cảm xúc em được khỏi “đục” và vẫn cứ còn tin yêu loài mình ! ”. Cứ bám sự tưởng thức vào “nhân vật chính: trái banh quyện trong đôi chân cầu thủ. Những “rác rưởi” bên lề cuộc đấu vứt đi (vì cuộc sống nhân thế ta bà hàng ngày đã ngợp ngạt “rác” rồi !), cho ra khỏi tâm trí, đừng phung phí sự quan tâm, cảm xúc. Nhớ cho rằng, con người không bao giờ để con người được thanh cao_ở bất cứ môi trường nào, và đến lúc này con người là loài duy nhất biết mặc quần áo, trong đó có quần đùi áo số. Ôi tiếng “dzô … ô ….ô…!”, “zdào…à…o …ào…!”, sao mà nó “người” thế !

           Em thấy vẻ đẹp của cầu thủ khi nằm dài ra, ngồi thờ trên sân cỏ, thất thần, lặng câm, ôm đầu… chưa, khi thua cuộc chơi !?  Đến giọt nước mắt trên sân khi bại trận, cầu thủ không được vào sân, hoặc bị phạt oan, bắt ép, bất công, sút hỏng, hoặc rời cuộc chơi sớm… cũng còn tha thiết kia mà. Sút “dzào” cũng khóc mà sút không “dzào” cũng khóc. Kẻ thua cũng khóc mà người thắng cũng khóc. Cùng nhau khóc ở một chỗ, trên mặt cỏ kia, vuốt lệ cho nhau. Giọt lệ lộng lẫy, “rất đời”, thơ mộng_ vẻ đẹp sự yếu đuối của cầu thủ giữa lúc họ đang là Idol, “người hùng” nơi sân cỏ. Cái trò thể thao mà chính khán giả xa lạ ngồi xem từ ti vi, người không thân thiết đá, mà khi có lý do nọ kia cũng hay khóc lắm. Cái gì giàu tính người, trong sáng mà chẳng quí giá, tươi đẹp, phải không em, dầu chỉ chỉ là khoảnh khắc !

          Mọi thành tựu hay công trình di sản văn hóa của loài người đều bị sự mãn tính nghiện “chiến tranh” ở loài người bắn phá hoặc hủy diệt, xưa nay; nhưng các trò thể thao, như đôi bàn chân cùng trò đá banh này, thì “ác”  đến mấy cũng không thể. Anh cược với em rằng, những tay bạo chúa, xảo trá, cường quyền, đao phủ, thâm độc, giả nhân vẫn yêu thích chân thành và tìm cách để xem World Cup. Và môn Đá Banh sẽ bất diệt, cho đến khi nào không còn loài người  trên mặt đất ! Nếu “Nhân tính” không sinh ra được từ não bộ con người, chỗ đó “làm” không được, thì hãy để cho đôi chân làm.

                                                  *

          Làm sao mà cả loài người luôn có thể hiền lành, chơn thành, ngoan như mặt cỏ  sân banh được, em ơi !?

           Đời người được mấy “Mùa World Cup” đâu em ! Kẻ nào trời thương thì may xem được nó hai chục lần(mùa)_ bởi bốn năm nó mới quay lại lần sau. Nhiều thế nhân đã xa lìa mặt đất, không còn được coi tiếp mùa banh năm nào nữa.“Ghét” khác với “không để ý”, thờ ơ, bàng quan, vô cảm, vô tâm, coi thường, khinh bỉ.  Em “ghét” trò đá banh thì em ơi trò đá banh đã “ở” trong lòng em rồi./.