Đi một lần cho biết - Khám phá sự độc lạ nước Mỹ, tác phẩm Ký sự đường xa của bác sĩ Mai Hữu Phước (do NXB Hội Nhà Văn ấn hành, quý 1/2026). Sách có khổ 13x29cm, dày trên 260 trang. Nội dung gồm 30 bài viết thể hiện một góc nhìn tươi mới, đậm chất trải nghiệm cá nhân về xứ cờ hoa.
Được chắp bút bởi một tác giả vừa là thầy thuốc, vừa là nhà thơ , cuốn sách có văn phong giàu cảm xúc, sinh động, dễ tiếp cận nhưng cũng không kém phần chiêm nghiệm. Các câu chuyện được kể lại với một tinh thần cởi mở, đúng như tinh thần "đi một lần cho biết". Thay vì những địa điểm du lịch hào nhoáng quen thuộc, cuốn sách dẫn dắt người đọc qua những khía cạnh "độc" và "lạ" của đời sống Mỹ dưới góc nhìn của một người Việt đi xa. Tác phẩm mang đến cảm giác như đang trò chuyện, thưởng ngoạn cùng một người bạn đồng hành từng trải.
Một số bài viết nổi bật làm nên cái chất riêng của tập sách có thể dẫn chứng như: Dưới chân Nữ thần Tự do, Từ bệnh viện công đến phòng mạc tư nhân, Từ Golden Gate nhìn về sông Hàn, Đón Têt Viêt ở Mỹ, Những điều ngồ ngộ, Chuyện giao thông ở xứ sở cờ hoa ..
Bằng góc nhìn tinh tế, rãi rác ở các bài viết, tác giả cho bạn đọc gặp gỡ những chi tiết thú vị như : văn hóa casino. Bởi người ta không đến casino để cờ bạc theo nghĩa thông thường, mà phàn lớn còn đến để tham quan, mua sắm dạo chơi…Văn hóa "nghiện nói cảm ơn". Từ người tài xế xe buýt, nhân viên siêu thị cho đến người qua đường, câu "Cảm ơn" luôn là phản xạ vô điều kiện. Tác giả nhìn nhận đây là một bộ "màng lọc văn hóa" giúp xã hội Mỹ vận hành một cách trơn tru và giảm thiểu xung đột. Văn hóa kiểu Mỹ… lạ và có điều kỳ cục! Cứ vui là được. Cười là được. Họ có thể vui cười trên những chuyện mà nhiều quốc gia khác chỉ có thể “ cười ra nước mắt” và “ủ tờ” như chơi!
Là một Thạc sĩ Y khoa, Mai Hữu Phước có những trang viết vô cùng sắc sảo khi so sánh hệ thống an sinh và y tế giữa hai quốc gia. Đó là: Những trải nghiệm thực tế về chi phí y tế đắt đỏ đến mức "giật mình" tại Mỹ và cách người dân ở đây đối diện với bệnh tật. Bài viết bóc tách sự nghịch lý: một quốc gia có nền y học hiện đại bậc nhất thế giới nhưng người dân lại luôn mang nỗi sợ "phá sản nếu phải vào bệnh viện". Bằng sự thấu cảm của một bác sĩ từng chứng kiến lằn ranh sinh tử, ông không chỉ khen ngợi sự văn minh, máy móc tân tiến mà còn chỉ ra những khoảng trống lạnh lùng, thiếu đi cái "tình" sưởi ấm trong mối quan hệ giữa người với người tại một xã hội quá công nghiệp hóa.
Đáng chú ý, tác giả dành nhiều dung lượng để viết về những khu phố người Việt, người Hoa, người Mexico tại Mỹ. Cách mà các cộng đồng nhập cư giữ gìn bản sắc một cách cực đoan ngay giữa lòng một siêu đô thị hiện đại. Có những nơi người ta có thể sống cả đời mà không cần nói một câu tiếng Anh nào.
Tâm sự của những người Việt xa xứ trong tập ký sự "Đi một lần cho biết - Khám phá sự độc lạ nước Mỹ" được tác giả Mai Hữu Phước khắc họa rất đa chiều. Ông không nhìn họ như những người thành đạt trong "giấc mơ Mỹ" hào nhoáng, mà nhìn sâu vào những khoảng trống trong tâm hồn của họ. Tác giả nhận ra rằng tại một xã hội mà mọi thứ đều được công nghiệp hóa và vận hành theo lịch trình chính xác như nước Mỹ, con người dễ rơi vào trạng thái cô lập: Hình ảnh những cụ già gốc Việt ngồi lặng lẽ trong các quán cà phê tại Little Saigon (California) hay Westminster. Họ thuộc về một thế hệ hoài niệm, sống giữa nước Mỹ nhưng tâm tưởng luôn hướng về cây đa, bến nước quê nhà. Ngôi nhà tại Mỹ tuy rộng lớn, đầy đủ tiện nghi nhưng phần lớn lại thiếu đi không khí ấm cúng, rộn ràng của một gia đình đa thế hệ kiểu truyền thống.
Để có được cuộc sống ổn định, người Việt xa xứ phải làm việc cật lực, đối mặt với áp lực thuế má, hóa đơn và nỗi lo sợ đau ốm (như đã nói ở phần y tế). Nỗi nhớ quê hương thường trực không chỉ xuất hiện vào dịp lễ Tết, mà len lỏi trong những buổi sáng nhìn tuyết rơi lạnh lẽo ngoài cửa sổ. Người ta thèm một tô phở đúng vị gánh hàng rong, thèm cái ồn ào của phố xá quê nhà. Sự "độc lạ" ở đây là dù họ ở Mỹ bao nhiêu năm, ăn đồ Mỹ, tiêu tiền Đô, nhưng "bộ định vị tâm hồn" của họ vẫn mãi cắm rễ ở dải đất hình chữ S. Tuy nhiên, bên cạnh đó, tác giả dành những trang viết trân trọng cho cách người Việt neo giữ cội nguồn. Dù ở đất khách, người Việt vẫn nỗ lực lập chợ Tết, duy trì tiếng Việt cho con trẻ, trồng những vườn rau mồng tơi, rau húng, quả cà pháo sau vườn nhà. Giữa một xã hội phương Tây đề cao chủ nghĩa cá nhân, cộng đồng người Việt vẫn tìm cách kết nối, nương tựa và sưởi ấm cho nhau qua những hội đoàn, những buổi sinh hoạt đồng hương.
Theo lời bộc bạch của tác giả Mai Hữu Phước : “ Vượt qua nhiều cửa ải các thủ tục, nhất là vượt qua cuộc phỏng vấn để được cầm tờ visa Mỹ, hào hứng lên đường, hào hứng khám phá và hào hứng trải nghiệm. Đó là cảm giác “mạnh”của chuyến đi đầu tiên”. Và sau hết, qua tập ký sự này, Mai Hữu Phước đã thành công khi đem đến bạn đọc những cảm nhận “độc lạ” về nước Mỹ, vì ông không "vẽ hồng" cuộc sống ở xứ người, cũng không bi lụy hóa nó. Ông chỉ lặng lẽ ghi lại những khoảng lặng, những tiếng thở dài và cả những nụ cười kiên cường của người Việt trên đất Mỹ, khiến người đọc ở quê nhà cảm thấy vừa thương, vừa thấu hiểu sâu sắc cho hai chữ "xa xứ"./.
