Dễ cũng đã hơn ba mươi năm, kể từ lần đến Huế cuối cùng, ấy vậy mà hình bóng Huế không hề nhạt phai. Dòng đời thăng trầm liên lỉ, dòng ký ức cuồn cuộn vô cùng. Tâm ý tháng ngày nạp thêm vào bao nhiêu là hình ảnh mới, cũng có nhữngg hình ảnh cũ nhạt nhòa, thậm chí quên lãng, duy cái màu tím Huế thì vẫn y nguyên như thuở ban đầu.

Những ngày tháng lang thang ở vùng ngoại phương, thỉnh thoảng lại thấy những mảnh vải màu tím vắt trên cây thánh giá của nhà thờ Thiên Chúa. Cái màu tím sậm mà các tông đồ rất sùng kính. Ngày xưa, ở đế quốc La Mã, màu tím là màu dành riêng cho hoàng đế (việc này cũng giống ta và Tàu xưa, màu vàng là màu của vua chúa và hoàng gia). Rồi nhà thờ Thiên Chúa lấy màu tím làm màu tôn quý. Không ít lần nhìn mảnh vải màu tím ấy mà lòng lại nhớ đến màu tím Huế.

Lần vừa rồi về Sài Gòn, tình cờ gặp nhà văn gốc Huế là chị Hoàng Thị Bích Hà, hôm ấy chị cũng mặc áo dài màu tím, vậy là trong tôi cả một tâm hồn tím mộng mơ trỗi dậy. Đọc những quyển sách chị tặng, tôi thấy cả một trời tím Huế, tím từ hoàn cảnh đến ngôn từ, hình ảnh…Những nữ sinh, những O Huế mặc áo dài tím đã như là một biểu tượng của Huế, một đặc trưng rất Huế.

Huế, nói chữ là Thuận Hóa, Phú Xuân, Thừa Thiên…kinh đô của mười ba vua Nguyễn. Hơn một trăm năm mươi năm tồn tại, triều Nguyễn đã xây dựng nên một kinh thành mà ngày nay đã trở thành di sản văn hóa của thế giới. Đến Huế, đi Huế, về Huế là về với dĩ vãng một thời. Những thành quách, đền đài, chùa chiền, lăng mộ… còn đấy. Những cảnh quan thiên nhiên vẫn hiện hữu nơi này. Người có máu hoài cổ, có tâm hồn lãng mạn thì khi về đây như thấy mình sống với cơn mơ.

Huế đẹp trầm lắng, cái đẹp buồn man mác của dòng Hương Giang lững lờ. Cái đẹp buồn ngẩn ngơ của những con đò vật vờ bên bến Văn Lâu, Thương Bạc…Cái buồn lãng đãng của những đồi thông vi vu trong nắng gió. Cái buồn da diết của những lăng tẩm quạnh hiu. Cái buồn muôn thuở của tường thành hằn in dấu vết tháng năm…Huế đẹp, Huế thương, Huế buồn đến lịm tím cả tâm hồn. Một ngày mưa mà đứng trên lầu Ngũ Phụng nhìn Huế qua làn mưa ta nói lòng mình như tan theo nước mưa, cả đất trời tím ngắt. Cung khuyết đã tàn, vạc đồng hoen màu xanh rêu, thần công nằm im lặng mặc cho du khách ngẩn ngơ ngắm nhìn…Riêng ta tím cả hồn thơ.

Ngoài thành quách - đền đài, Huế cũng giống như những đô thị khác của xứ sở: Chợ búa rộn ràng, phố xá ồn ào xe cộ lại qua…âm thanh và màu sắc không khác. Ta không thấy màu tím ở đâu cả, ấy vậy mà sao tâm hồn lại tím thẫm một màu Huế? Phải chăng màu của ký ức? hay là sự suy tưởng của tâm tư? Ta không biết, ta chỉ thấy tím cả tâm hồn. Tím không chỉ ở tà áo dài các O Huế, tím phảng phất trên cây ngô đồng trong đại nội, tím bàng bạc theo dòng chảy Hương Giang, tím trầm mặc trên mái ngói rêu phong cổ kính, ngay cả hoàng hôn rơi trên nóc điện Thái Hòa dường như cũng tím cả chiều hôm.

Huế cũng như mọi mảnh đất khác trên xứ sở này, xưa nay trải qua bao nhiêu chiến tranh tương tàn khốc liệt. Huế còn hơn thế nữa, từng chứng kiến những trận chiến bại, khải hoàn, báo thù…Người xưa nay đâu? Ta thấy từng viên gạch, từng miếng ngói, từng cội cây…dường như vẫn còn phảng phất hồn xưa.

Chiến tranh tương tàn đem lại đổ nát, chết chóc tang thương. Huế lại hồi sinh, khói lửa binh đao qua đi, Huế lại mộng mơ trong nắng sớm chiều sương.

Huế là kinh đô, nơi vua và hoàng gia ở, dĩ nhiên hoàng cung lấy màu vàng và màu đỏ làm chủ đạo. Không chỉ hoàng cung, toàn bộ đền đài, miếu mạo, chùa chiền…cũng đều hai sắc vàng và đỏ là chính. Ấy thế mà nói đến Huế người ta chỉ nói tím Huế chứ chẳng hề nói vàng Huế hay đỏ Huế bao giờ! Chính cái màu tím mới là màu Huế. Cái màu tím gây thương nhớ. Cái màu tím buồn man mác, buồn khắc khoải trong tâm hồn.

Ất Lăng thành, 0326