“Những điều còn lại” là tựa đề tập sách Hồi ức của Trung tướng Phùng Khắc Đăng do Nxb Hội nhà văn vừa ấn hành. Sách có khổ 16x24cm, dày 576 trang, bao gồm các nội dung viết về quê hương và gia đình, nơi tác giả sinh ra và lớn lên cùng những dấu mốc quan trọng trong suốt cuộc đời binh nghiệp của ông. Trong đó, qua tiêu đề "Những điều còn lại" là những ký ức, hồi ức về đồng đội, về những trận đánh trong các chiến dịch lớn, những năm tháng thực hiện nhiệm vụ quốc tế giúp nước bạn Campuchia thoát khỏi họa diệt chủng... Ngoài ra, sách còn tập hợp nhiều hình ảnh, các bài viết của Trung tướng Phùng Khắc Đăng và các bài viết của đồng đội, đồng chí viết về ông.
Trung tướng Phùng Khắc Đăng sinh ngày 15-8-1945 tại xã Phùng Xá, huyện Thạch Thất, Hà Nội. Ông nguyên là Phó chủ nhiệm Tổng cục Chính trị, Đại biểu Quốc hội Việt Nam khóa XIII; nguyên Phó chủ tịch Hội Cựu chiến binh Việt Nam.
Ông nhập ngũ ngày 27/5/1965. Tháng 10/1965 sau khi cùng đơn vị vào Nam chiến đấu, Quảng Nam – Đà Nẵng là vùng đất đầu tiên ông nhận lệnh đi sâu và bám trụ dài lâu. Do đó, có thể nói những trang sách gây ấn tượng, cảm xúc nhiều nhất của tập sách “Những điều còn lại” là những hồi ức kể lại những câu chuyện về mảnh đất quê hương và con người xứ Quảng…
Ngay ở những trận đánh đầu tiên, tác giả cho biết, khi còn ở trung đội chỉ huy, ông đã tham gia trận đánh đêm 26 rạng sáng ngày 27/02/1967 vào sân bay Đà Nẵng, gây rúng động bộ máy quân sự Sài Gòn. Sau đêm đó, đài địch đã dồn dập đưa tin về trận tập kích của Quân giải phóng vào sân bay Đà Nẵng, mà người Mỹ đã thú nhận là “Việt cộng đã rải thảm B-52 vào sân bay Đà Nẵng”, khiến hàng trăm máy bay bị phá hỏng và phá hủy, hàng trăm lính Mỹ, ngụy chết và bị thương, nhất là phi công Mỹ. Thiết bị sân bay phải ngừng hoạt động, buộc Mỹ đã phải dùng các chuyên bay C-130, biệt danh “ngựa thồ bay xuyên lục địa” mang thiết bị bổ sung cho sân bay để khôi phục tạm thời.
Sau này, ở nhiều trận đánh khác, từ Mậu Thân 1968 cho đến ngày giải phóng Đà Nẵng 29/3/1975, những kỷ niệm sâu đậm cuả Phùng Khắc Đăng vẫn đọng lại nhiều nhất ở các địa danh: Đại Lộc – Thượng Đức, Hòa Vang – Đà Nẵng, Nông Sơn - Trung Phước,Tiên Phước - Phước Lâm, Hương An – Bà Rén ... Hòa bình lập lại, ông cùng đơn vị tiếp tục tham gia sữa chữa tuyến đường sắt Bắc –Nam, từ Cầu Đỏ đến Trà Kiệu và vận động bầu cử Quốc hội…
Những tháng ngày gian khổ chiến tranh chống Mỹ trên quê hương xứ Quảng, ông thường được đơn vị tổ chức xuống các xã để nhận gạo, làm quen với dân, được phân vào ở nhà dân, ông kể lại: “Các bà má thấy cánh lính miền Bắc thì vui ra mặt, bà nào cũng đến gần, người thì cầm tay, người thì sờ vai, vuốt má. Có bà má ôm lấy tôi và nói: “Bọn Việt cộng đẹp trai quá, bọn Bắc Việt trắng quá”. Một má khác lại nói to: “Vậy mà bọn cộng hòa tuyên truyền bậy: bảy, tám thằng Việt cộng bu cọng đu đủ không gãy”. Các má quý lắm, ai cũng sờ vào da thịt chúng tôi để chứng minh bọ “cộng hòa” tuyên truyền bậy.
Kể về đồng đội, những người cùng thế hệ rất nổi danh xứ Quảng, như Anh hùng Phan Hành Sơn, có đoạn ông viết: “... Phan Xuân Hiệp, lúc đó Hiệp là dũng sĩ, là Chiến sĩ thi đua toàn Miền. Hiệp ít nói và nói tiếng Quảng Nam cũng rất khó nghe. Phan Xuân Hiệp là đại đội phó quân địa phương, đại đội anh được lệnh đánh vào Ngũ Hành Sơn (Non Nước). Trận đánh diễn ra ác liệt, ta và địch đều tổn thất nặng. Phan Xuân Hiệp thoát ra được. Với hành động dũng cảm, anh được tôn vinh là Chiến sĩ thi đua toàn Miền. Khi về học cùng chúng tôi được một thời gian ngắn thì trên rút đi, hai tháng sau nghe đài thấy nói Anh hùng Phan Hành Sơn đang dự Festival tại Đức. Chúng tôi hỏi nhà trường, được giải thích Phan Hành Sơn chính là Phan Xuân Hiệp. Tiểu đội tôi vui lắm vì có một học viên cùng tiểu đội được tuyên dương Anh hùng trong đánh giặc”. Một chi tiết khá bất ngờ: 17 giờ ngày 29/3/1975, khi Phùng Khắc Đăng cùng đơn vị qua cầu Trịnh Minh Thế để tiến về Non Nước, gặp một bà má vẫy tay hỏi: “Con ơi, thằng Hiệp nhà má còn sống không?”. Ông hỏi lại, có phải Hiệp là Phan Hành Sơn, bà má bảo đúng rồi. Thật ra tới diểm đó, ông và Hiệp đã xa cách nhiều năm không tin tức về nhau, nhưng ông vẫn nói với bà má, anh Hiệp còn sống, chắc đơn vị ảnh vào sau, má cố đợi. Anh em đồng đội đi cùng ông Đăng cho rằng, trong tình thế lúc đó nên nói như vậy. (Phan Hành Sơn sinh năm 1947, sau ngày hòa bình, ông vẫn tiếp tục công tác tại sư 2, tham gia chiến trường Campuchia, cho đến khi bị thương điều trị nhiều lần. Ông mất tại quê nhà năm 2003).
Nhắc về kỷ niệm về Trường Hồng Anh (về sau là Sư trưởng Sư 2, QK 5, nổi tiếng là Sư trưởng huyền thoại trẻ nhất Việt Nam bị hy sinh ở chiến trường K), Phùng Khắc Đăng viết: “ Tôi và Trương Hồng Anh quen biết nhau từ cuối năm 1975, khi ấy hai thằng đều được phong quân hàm Đại úy. Trương Hồng Anh kém tôi hai, ba tuổi gì đó, đẹp trai, ăn diện, thông minh, có cái sẹo trên má rất duyên. Anh có tác phong rất đặc biệt, đánh nhau thì kiên quyết, nhưng khi về doanh trại dù vất vả nhưng giày đẹp, quần áo, mũ mão lúc nào cũng sạch sẽ, chỉnh chu. Tôi rất thích và đồng tình với anh, nhưng cũng phải nói thật lúc đó khối người cho đó là hành động tiểu tư sản”. Một câu chuyện khác về Trương Hồng Anh: “...anh hỏi tôi có bị kỷ luật gì không mà quân hàm chậm thế? Tôi cười và nói rằng, toàn quân may ra có mình anh là được trên ưu ái, vài tháng lên một chức; năm, hơn năm đã được phong quân hàm. Chúng tôi thì cứ phải quy trình bốn, năm năm... đúng niên hạn. Khi anh mang quân hàm Thượng tá, tôi mới Thiếu tá, dù năm 1975, cả hai cùng được phong Đại Úy”.
Một điều thú vị, đối với chúng tôi, thế hệ bộ đội 76 (tức lứa thanh niên nhập ngũ đầu tiên của thành phố Đà Nẵng sau ngày hòa bình), có may mắn gặp gỡ, công tác dưới quyền Phùng Khắc Đăng một khoảng thời gian ở Krongbuk (DakLak), Mondonkiri (Campuchia)... khi ông giữ vai trò Trưởng ban Tuyên huấn Sư 2, vậy mà trong những trang viết về chiến trường K. ông đã không quên nhắc đến anh em: “Ban có biên chế một đội chiếu phim ba người, anh Phi lái xe, anh Minh và Phong chịu trách nhiệm máy và thuyết minh. Ban có hai người làm cơ công là Toàn và Sáng. Sau này, Toàn và Sáng hoàn thành nghĩa vụ về quê Đà Nẵng. Sáng trở thành nhà văn, còn Toàn bị bệnh mất…”
Đại tướng Phạm Văn Trà, nguyên Ủy viên Bộ Chính trị, nguyên Bộ Trưởng Bộ Quốc phòng đã có những lời nhận định về tập sách: “Những điều còn lại” không chỉ giúp chúng ta hiểu thêm hành trình cống hiến của một vị tướng trận, sự hi sinh xương máu, tuổi thanh xuân của hàng vạn cán bộ, chiến sĩ Quân đội nhân dân Việt Nam mà còn giúp chúng ta có thêm dữ liệu lịch sử để hiểu sâu sắc hơn những cống hiến to lớn của các thế hệ cha anh đi trước trong công cuộc đấu tranh giành độc lập dân tộc của nhân dân ta”.
Nhiều người là đồng đội, gần gũi với ông ngày trước đã chia sẻ: “Ba chữ tâm - tài - đức thật đúng khi đặt vào Trung tướng Phùng Khắc Đăng. Bởi trong suốt cuộc đời công tác, ông có ba lần bị kiện lên đến tận Bộ Chính trị nhưng cả ba lần cấp trên xác minh đều không đúng sự thật và ông đã được minh oan. Ấy thế mới thấy được sự liêm chính, công tư phân minh xứng đáng với cương vị của một vị tướng lĩnh cấp cao trong Quân đội. Tập sách này, cho ta hiểu hơn về vị Trung tướng với những ưu tư và trách nhiệm của một con người được quê hương, đất nước, tổ tiên lựa chọn”./.
Ảnh: 1/ Bìa tập sách “Những điều còn lại” của Trung tướng Phùng Khắc Đăng
2/ Trung tướng Phùng Khắc Đăng và tác giả bài viết
Box:
Trong khoảng thời gian hơn 10 năm trở lại đây, qua sự tín nhiệm của dòng họ, Trung tướng Phùng Khắc Đăng được giao trách nhiệm Chủ tịch họ Phùng VN. Ông chia sẻ: “khi được tiếp xúc với giới nhân sĩ trí thức, các nhà khoa học, nhà nghiên cứu lịch sử, nhà văn, nhà báo yêu mến dòng họ Phùng, đã cho tôi động lực và sự quyết tâm phải làm những việc hữu ích cho dòng họ, với sự thành tâm, để con cháu có nền tảng và niềm tin vào cha ông mình trong bước đường lập nghiệp, trưởng thành. Các hội thảo khoa học về các vị vua, danh nhân, danh thần, danh tướng họ Phùng có công với nước, tôi coi như việc làm tri ân với các bậc tiền nhân và những đóng góp của người đương thời hôm nay”.
Theo đó, được biết vào cuối tháng 4/2026 sắp đến, Trung tướng Phùng Khắc Đăng sẽ có mặt tại TP Đà Nẵng để chủ trì Hội thảo họ Phùng Miền Trung- Tây nguyên với chủ đề “Họ Phùng Việt Nam – Dòng chảy và hội tụ” do Hội Khoa học Lịch sử Việt Nam/ Hội Khoa học Lịch sử Đà Nẵng/ Hội đồng họ Phùng Việt Nam tổ chức.
