Những ngày đói rét của miền Bắc năm 1975 khi tôi đang trong quân ngũ, luyện tập chuẩn bị vào Nam. Tôi đóng quân nhà cụ Rào ở thôn Lai Thị, xã Xuân Sơn, huyện An Lão, Hải Phòng.
Đêm Noel, tôi và mấy đứa trong đơn vị trốn trại, đi bộ lên Hải Phòng đến nhà thờ trung tâm. Chúng tôi chủ yếu xem hành lễ ra sao vì chưa thấy bao giờ. Phải đi lén lút sau khi điểm danh. Đến ngã ba An Tràng, lối từ Kiến An qua Cầu Niệm phải giả vờ phụ đẩy xe ba gác cho người dân ngoại ô bán rau đêm. Chúng tôi khoác áo dân sự bên ngoài, chụp mũ kín mặt để qua mặt quân cảnh đang kiểm tra quân lệnh nghiêm ngặt.
Người đông quá, không vào dự lễ được, mà chính quyền cũng chỉ cho dự lễ đến 9 giờ tối là hết. Chúng tôi cuốc bộ về. Quảng đường đi về hơn 20 cây số, mệt và đói rã rời sau bữa cơm chiều hai lưng bát lõng bõng canh rau muống già.
Nhìn đốm lửa lọt qua khe cửa mờ đục. Khát quá. Ghé vào quán lá ven đường gõ cửa, đã quá khuya. Cửa đóng. Tiếng rì rầm trong bóng đèn dầu mờ ảo. Họ đang cầu kinh một cách lén lút.
Tôi mệt lả, tiếng gió rít qua khe liếp như tiếng rốc két.
Tôi về nhà trọ đóng quân thì đã qua thời gian “Chúa giáng sinh nơi máng cỏ”.
Bà cụ Rào, mẹ liệt sĩ, cụ ở với cháu Trình tám tuổi. Con dâu cụ, vợ liệt sĩ tìm tổ ấm mới, để lại căn nhà lá xập xệ cũ nát và hai bà cháu như hai thân cây, một đang tàn úa, một đang lá mầm.
Cụ mở chốt cửa, lấy mảnh chăn rách nát và ố vàng như lá chuối khô phủ lên vai tôi. Tấm chăn còn hơi ấm. Bà pha trà vối và xuống bếp, tôi nghe có tiếng lửa than cời lên ran rát. Một lúc, cụ bê trên tay hai củ khoai sọ bốc khói đặt lên giường tre.Thiên đường cũng chỉ được vậy là cùng trong thời cơm cao gạo khó. Tôi ăn vội như sợ bay đi mất, cái rét lùi dần.
Tiếng chuông nhà thờ yếu ớt như hơi thở nhẹ từ rất xa rón rén thả tiếng ngân cuối cùng ngày của Chúa.
Cháu đến nhà thờ phải không. Cụ vừa hỏi vừa huơ lên bàn ngọn đèn dầu co ro trong từng đợt gió lùa. Cháu có gặp Chúa không.
Cháu không theo đạo cụ ạ, đi tìm hiểu thôi.
Tôi nhìn trên bàn thờ lạnh tanh, mấy cọng nhang yếu đuối, ngã nghiêng. Không hình của Chúa, không hình của Phật. Tôi không biết cụ theo đạo nào. Nếu có cũng không được bày biện một cách đàng hoàng. Cách nhà cụ vài trăm thước, ngôi Chùa cổ thành kho hợp tác và nhà Thờ thành nơi dựng cày bừa.
Liệt sĩ, con trai cụ chỉ có ngày giỗ mới được nếm mùi hương của nhang và mùi chuối chín. Thời, cái bỏ vào mồm người sống cũng khó, lấy đâu ra tiền để tạ ơn người chết.
Chưa ăn hết nửa củ khoai thì kẻng báo động, tôi vụt như mũi tên hướng về phía doanh trại, chưa kịp nói lời cảm ơn.
Sau đó đơn vị chuyển quân và 30 năm sau tôi có dịp trở lại thì bà mất đã lâu và cháu Trình đi làm ăn xa.
Căn nhà cũ do đứa cháu của bà ở và chăm sóc. Tôi thắp nén nhang lên ban thờ. Nhìn bó nhang màu lòe loẹt. Những cây nhang Tàu mập mạp, căng tròn như béo phì, mùi hăng hắc khó chịu khác hẳn mùi hương trầm thoang thoảng ngày xưa.
Tấm hình bà nhỏ nhoi, gầy guộc như hình của Chúa.
Tôi nói thầm “cháu đã gặp Chúa trong đêm giáng sinh ở ngôi nhà này rồi bà ạ, Chúa đã cho cháu hơi ấm và củ khoai sọ nóng”.
Bà trả lời trong lặng im của làn khói vẽ lên nẻo niết bàn.
Tiềng chuông nhà thờ thức giấc giữa chiều đông, giật mình đổ chuông liên hồi…
