Đi Tìm Bóng Phượng là tựa đề tập sách mới của Nguyễn Thị Hòa (Nxb Hội nhà văn, thàng 8/2025), sau tập tản văn Vàng xưa ra đời hồi năm ngoái. Bóng Phượng ở đây là một ẩn dụ cho cái đẹp chân chính, hoàn mỹ mà tác giả luôn phải đi tìm.

      Tìm lại hình ảnh của vẻ đẹp Huế xưa vườn cũ với biết bao kỷ niệm đằm thăm mà da diết trong ký ức ức ngọt ngào. Đó là tình cảm nhớ thương đậm đà da diết về những bóng hình thân yêu của ông bà cha mẹ một thời quá vãng. Là những khắc họa về Huế, về quê hương trong ký ức. Ngày ấy sống ở vùng Vỹ Dạ, Tây Thượng, Huế xưa là thành phố nhà vườn, “những ngôi nhà ẩn kín giữa vườn cây, cao tường kín cổng…” Nhà cô ở trong một vườn Huế rộng thênh thang nhiều cây cối, hoa trái quanh năm, ngào ngạt hương bay rộn ràng tiếng chim hót. thật bình yên, hạnh phúc.  Ở đó là hình ảnh của mẹ thật “giỏi giang đảm lược” để tạo dựng khu vườn  xum xuê cây trái, rau củ quanh năm để mùa nào thức nấy, những món ăn mùa mưa lũ mẹ đều lo toan đầy đủ mà bao năm tháng đi xa lòng luôn dậy lên bao nỗi xốn xang. Huế hiện ra trong một không gian hiện thực của vườn xưa, trong một cảm thức hoài vọng của thời gian, của giấc mơ đầy mộng mị của một Huế  xa xôi  mà gần gũi, đầy u hoài, xa vắng như một tiếng nấc bi uẩn trong văn chương Nguyễn Thị Hòa. Với một ý thức phản tỉnh đã phải ngậm ngùi thức ngộ, được diễn ngôn với những đoản văn đầy chất thơ nhẹ nhàng, day dứt trong cảm thức hụt hẫng khi đối bóng với cảnh cũ người xưa đã vĩnh viễn mất đi thật sự đã mang đến sự đồng cảm, sẻ chia của người tiếp nhận.

Đà Lạt tuy mùa hè không có hoa phượng đỏ, không có tiếng ve. Bóng Phượng vẫn huy hoàng trong  đất đai, sinh thái, nhân quần. Cái đẹp của thiên nhiêu ưu đãi con người, làm hiền hòa tâm tính cư dân . Cái đẹp cưu mang gầy dựng cho ai tìm về đứng chân nơi đó. Đất mẹ quê người, cả hai trong đều nặng nghĩa ân “Tôi là hạt cỏ, được phát tán về miền đất tốt, nên tôi đã vững chân, mọc rễ, bám sâu vào đất này, thế là tôi chọn nơi này làm quê hương thứ hai.” 

Từ khi giã từ Huế ra đi, để đến Đà Lạt quê người cũng gần 50 năm. Đà Lạt được ví là xứ sở của ngàn hoa. Tác giả Đi tìm bóng phượng là một cô giáo dạy Sinh học ở trường THPT Bùi Thị Xuân hơn 30 năm đứng trên bục giảng. Vốn là người yêu đến tận cùng những loài  hoa cỏ, lại sống ở miền đất ngập tràn cỏ hoa, cô đã dành rất nhiều năm tháng gần gũi thân thiết và thật sự không hề là một sự hoài công vì nhờ đó mà tác giả đã mang đến rất nhiều tản văn, truyện ngắn về đề tài hoa cỏ với một diễn ngôn, bút pháp khá lạ, không hề lặp lại với những người khác viết về cùng một đề tài. Đi tìm bóng phượng cũng hàm nghĩa là đi tìm vẻ đẹp của hoa.

Những “Màu hoa gợi miền  ký ức, Thẩn thơ chiều tương ngộ, Cỏ cây trầm cổ lục, Cỏ hông – Kể chuyện đời mình, Danh hoa từ thiên cổ, Đi tìm bóng phượng,.. Đó là những câu chuyện về hoa được thể hiện bằng một giọng văn đầy xúc cảm, lắng đọng, bàng bạc một nỗi niềm yêu thương thâm cảm. Loài hoa nào cũng như có tâm hồn, nếu biết lắng nghe, mỗi loài hoa là một đời riêng với những tiếng lòng mong được cảm thấu . Trong những tản văn ấy không chỉ ca ngợi và tỏ lòng ngưỡng mộ, mà còn được nhìn lại bằng một nhãn quan khoa học thực nghiệm, bao giờ tác giả cũng phân tích, cung cấp những thông tin về nguồn gốc, danh tính, loài, chi, giống, xuất xứ,  cho thật đúng về phân loại Thực vật… những tư liệu khả tín  để người đọc có điều kiện tiếp cận hoàn chỉnh hơn về hoa.  Có điều, tất cả những thông tin khoa học đưa vào được lồng ghép hòa điệu với ngôn ngữ văn chương bay bổng, đem lại những hiệu quả thẩm mỹ đến ngỡ ngàng.

Trong Đi tìm bóng phượng, mảng chủ đề hoa chiếm khá nhiều dung lượng, mỗi sắc mỗi loài được hiển lộ phong phú những hình ảnh mang lại một cảm thức thẩm mỹ hiệu quả.

Đôi khi chỉ là một loài hoa dại Tô Liên đã từng bị người đời quên lãng giữa “dòng đời xuôi ngược ” nhưng tác giả đã dừng lại để chiêm ngắm một vẻ đẹp đến “thẩn thờ tương ngộ”, vẫn nhắc nhớ ta một điều: “ Mỗi loài hoa mỗi dáng vẻ, dù sống đời  cỏ dại vẫn yêu kiều, bởi vì đó là một bông hoa”. Cũng là một loài hoa dại khác, với hoa Quỳ có rất nhiều màu nên tên gọi (định danh)  mà ngay cả Google “ghi tên khoa học cũng sai”. Hoa Quỳ vốn có nhiều kỷ niệm với tác giả, được diễn ngôn với nhiều cảm xúc nhưng cũng cần thiết để trao đổi trên tinh thần của khoa học thực nghiệm: “Khi đã có hoa tức có hạt và có thể nhân giống bằng sinh sản hữu tính dễ dàng”, cũng như một nghiên cứu “biến ảo” sác hoa quỳ bằng cách “tiến hành gây đột biến, lai tạo Quỳ… theo dõi sự nảy mầm trong ống nghiệm” để rồi hy vọng sau này Đà Lạt sẽ có loại hoa Quỳ tím nữa”.

Có lẽ tác phẩm Đi tìm bóng phượng in đậm dấu ấn của tác giả trong sự mong ước đầy trách nhiệm phát triển phong phú danh tính loài hoa cho thành phố Hoa. Ngoài những loại phượng vỹ đỏ, vàng và tím, có một loài phượng khác màu trắng thuộc loại “độc lạ” được một nhà khoa học Việt kiều đã “di thực” từ Úc về trồng thử nghiệm tại Đà Lạt. Cây phượng đã ra hoa trắng nhưng từ khi nhà khoa học vắng bóng, cây mỗi ngày mỗi tàn tạ vì không ai chăm sóc. Từ những thôi thúc của lương tâm nghề nghiệp, tác giả đã tìm cách “lén” lấy hạt về để gieo trồng nhưng vẫn chưa có kết quả, chỉ còn biết gửi gắm vào một nơi có điều kiện công nghệ kỹ thuật Viện Hạt nhân Đà Lạt bằng cách “cấy mô invitro để nhân giống”. Gửi gắm niềm hy vọng về cây phượng trắng được “cấy mô” là sự cảnh báo, là mối bất an lồng trong nỗi lòng yêu thương đối với hoa cỏ không chỉ là của tác giả mà còn là thái độ trân trọng của người Đà Lạt với nhà khoa học yêu nước, đã từ nước ngoài bỏ hết những tiện nghi vất chất để về sinh sống làm việc cống hiến trí tuệ hết mình cho đất nước…

Danh hoa từ thiên cổ, Cỏ cây trầm cổ lục là một món ăn lạ trên bàn tiệc của buổi tiệc hoa cỏ mà chủ nhân đã bày ra mang đến một hương vị mới. Quá trình đi tìm lại cây cỏ “tang bồng hồ thỉ”, là cây Dâu tằm và cỏ Bồng để làm cung tên (hồ thỉ) bằng những thực chứng khoa học để truy tìm danh tính trong phân loại thực vật, đã trầm sâu vào trong “cổ lục” của nền văn hóa Trung Hoa và thơ ca cổ điển VN, cả những huyền thoại, chuyện kể lưu truyền bởi tác giả đã sở hưu kiến văn ổn định tạo nên sự bất ngờ và thú vị. Không phải chỉ liệt kê, Danh hoa từ thiên cổ là sự khai mở đến tường tận những danh hoa: Trà mi, hải đường, phù dung và cây liễu dương từ Trung Hoa cho đến Việt Nam được lưu truyền thiên cổ trong văn chương cổ điển.

Có thể nói những trang viết của Nguyễn Thị Hòa khi nhắc về hoa cỏ, nhiều tri thức về thực vật, kết hợp với một giọng văn đầy chất thơ, miên man cảm xúc, đã tạo nên một giá trị văn chương riêng có, không lẫn với ai,  đã thực sự lấy được cảm tình của người đọc. Không có một tình yêu đến say đắm vô bờ với hoa cỏ khó viết được những bài viết về chủ đề này một cách lôi cuốn ấn tượng như thế../