Chiều cuối hạ, bên phiá công viên, từ hồ nước đến trung tâm thành phố, đầy người đi dạo một mình tay dắt chó, những đôi tình nhân thì thào tâm sự, những cặp vợ chồng già bước lê chậm rãi, chỗ kia ông dìu bà, chỗ này bà dắt ông nhưng nhiều hơn hết là gia đình cha mẹ trẻ với con nít. Một Chủ Nhật sau trưa, còn đẹp trời nắng ấm. Thành phố S. B.
Đây các anh đàn ông trẻ khỏe hí hửng cong mình, hì hục đẩy xe, con nhỏ ngồi trong, con lớn xe đạp, mấy mụ đàn bà ra vẻ hả hê, ngửa ngực bước cạnh; tình hình chung, mặt mũi họ chẳng đẹp đẽ gì lắm nhưng không giấu được vẻ tự mãn ta đây hạnh phúc gia đình chồng con. Ai cũng biết đã là đàn bà thì tính nết thế nào ngoại hình ra sao, xấu đẹp mập ốm cao thấp gì cũng lấy được chồng miễn là đàn bà, vì đàn ông cần có vợ nên không dám đặt điều kiện và các nàng tưởng đó là « tình yêu vô điều kiện » (mà ta cứ chấp nhận bừa đi, dù sự thật sự giả ai sống mới biết nó là gì).
Ở hiện trường này, thật ra, các nàng không có ý vênh váo đến thế, chỉ tại lúc trời đẹp, con người quên hẳn ưu tư đời thường, để thưởng thức nắng ấm mật vàng bèn ngửa mặt lên chào đón cụ mặt trời đang tươi cười nhăn nhở. Lúc này, mặt trời và mặt người, nhất là cái đám có đôi có cặp, đều trở thành vô duyên đáng ghét. Khi thời tiết xấu, không gian mịt mờ u ám, loài người tẽn tò quê xệ, cúi mặt buồn thiu, thế mà lại dễ chịu hơn, đỡ ngứa mắt hơn.
À phụ nữ … thì … thời nay, nhiều bà lắm cô dù đẹp hay xấu, không còn muốn những ràng buộc thối tha và hệ lụy xuẩn ngốc như trước kia, một khi có điều kiện sống ngon lành. Và ai cũng biết là người đàn bà sống một mình thì tự lo được mọi điều trong khi đàn ông, ngoài nỗi vụng về, lại khốn đốn xoay sở trong cuộc chiến với chính bản thân trong kiếp sống cô đơn … Nhưng thật vô ý thức khi đề cập đến ngoại hình phụ nữ, điều tế nhị cần tránh ; ta cũng chẳng có quyền tìm tòi khảo sát về những thứ thuộc về riêng họ.
Nơi một brasserie phía quảng trường, ngoài terrasse … Người đàn ông ngồi một mình, tóc chớm bạc, còn phong độ, ăn mặc đàng hoàng thanh lịch, chemisette màu xanh nhạt sọc trắng nhỏ trên quần jean xám … đang uống chai bia lạnh và yên lặng hút thuốc, nét mặt trầm ngâm, vẻ ung dung nhưng cõi hồn giằng xé từ vết đâm không đến từ thế giới bên ngoài mà chính từ cõi nội tâm, gây nỗi bất bình, tư tưởng bi quan …
Từ đáy lòng, anh biết rõ nguyên nhân nỗi bứt rứt … Một người đối diện, chỗ ngồi đã nhiều lần … bây giờ nơi đâu?
Đốt điếu thuốc cuối cùng mà người đàn bà đã cuốn sẵn cho cả hộp đầy, thầm nghĩ sau đó, mình sẽ phải tự cuốn mỗi lần muốn hút, như trước kia, lúc nàng chưa đến trong đời hiu quạnh … Anh vốn không làm một điều gì giống người khác và những vật dụng cũng là những thứ khác biệt. Chẳng hạn cái hộp bằng bạc này, kỷ vật của ông nội để lại, và cho đến giờ đây, anh tiếp tục hút loại thuốc lá sợi vàng mà sinh thời, ông cụ vẫn dùng, hiệu Fleur du Pays, vị thơm dịu quyến rũ, và hơn nữa, khi ta ngừng rít hơi, nó tự động tắt im, chờ cho đến lúc được lửa ghé đến thắp lại. Vì thế, kiếp sống của một điếu thuốc lá này kéo dài hơn những điếu tầm thường khác.
Và cái hộp nhỏ xanh dương đựng những tờ giấy vuông mỏng bằng chất hữu cơ, cùng cái bật lửa bằng kim loại, ốp gỗ màu cánh dán chung quanh. Những gì gì khác mà anh sở hữu đều không có ý nghĩa bao nhiêu, sẽ chỉ là rác rưởi của đời chết mai sau, bên cạnh những kỷ vật nhỏ vô giá mà anh trân quý vì nó thuộc về tinh thần và thời gian có ông nội, thời khắc tuổi thơ đẹp nhất của đời, vấn vương hồi tưởng cứ làm xót xa khổ não … thời đại mà tình cảm con người khác hẳn với hôm nay.
Trở về dĩ vãng sau khi rong ruổi đường trường là điều dành cho những người có may mắn lớn lên nơi miền tuổi thơ êm đềm. Riêng anh, vô cùng diễm phúc đã sống bên ông nội ngày bé. Ông nội ! Người lính gian khổ sống sót, mang đủ thể loại thương tích của thế chiến thứ nhất, là người mà anh gắn bó yêu thương, một ngày kia, ông đã tự chọn cho mình lối thoát.
Mỗi lần nhìn mình trong gương, từ dạo bắt đầu có tuổi, anh thót tim, đau lòng, tưởng thấy ông ngày nào. Hiện hữu của một người đã chết trong tâm não chừng như thật hơn bất cứ hiện hữu của người sống nào khác. Ông đấy cháu đây! Giống ông là một vinh dự, còn thích hơn là giống bố. Vì cháu lại dễ gần gũi với ông bà hơn bố mẹ. Bố mẹ dù chăm nuôi, không thấy được tâm hồn của con cái, ông bà lại đầu tư tình cảm vào các cháu và giáo dục trông nom chúng một cách sâu sắc, rộng lượng khoan hồng ... Anh giống ông nội từ cả ngoại hình, đời tinh thần và tình cảm tận gốc được truyền tải đến vóc dáng này thong dong, cử điệu tự tin, mái tóc mềm, gương mặt gầy, cằm hơi nhọn, ánh mắt sâu, sáng và sắc, mũi cao hơi gồ, vành môi nhếch cười, nét duyên pha một chút ngạo mạn, cả cái giọng đầm ấm bao dung khi kể chuyện, đủ thứ chuyện cho thằng cháu ngoan lúc nào cũng sẵn sàng vểnh tai nghe, luôn bắt đầu từ câu :
Tu sais, quand j’étais petit … Cháu biết không, lúc ông còn bé … Vâng! Câu nói thân thương quen thuộc cùng cái nhìn âu yếm vô vàn. Bây giờ, bây giờ … đáng lẽ mình đã có thể nói thế với đứa cháu nào đấy nhưng con trai con dâu ích kỷ vẫn chưa nghĩ đến việc đẻ ra cho ta vui lòng. Khi mà thời điểm này, bước qua mùa cuối, bí ẩn lớn nhất không là sự chết, mà vẫn là đời sống. Đời sống mà ta chỉ hiểu một phần, con người mình mà ta cũng chỉ biết một phần, những gì khác để khám phá sẽ là mối liên hệ sâu xa với thế giới trẻ thơ.
Ánh mắt tối lại, anh nhếch nụ cười buồn, như chấp nhận miễn cưỡng số phận, nửa như thách thức định mệnh … Anh muốn đứng lên lấy xe, đi về phía nhà mình nhưng hơi lưỡng lự. Chỉ vì người kia ở đây, người đàn bà ấy, tại sao lại sống ở thành phố hiện đại này mà anh rất ghét, hoàn toàn khác biệt với góc phố xưa kiến trúc cổ nơi yên bình của anh, Gretz Armainvilliers, và được xoa dịu bởi lời ru cây lá rừng xanh, lại thêm quán Ali thân tình ấm áp. Thế mà vẫn ngồi sững, lơ ngơ thế này, thầm có ý biết đâu từ phép nhiệm màu nào, nàng sẽ đi dạo lang thang hoặc ghé vào brasserie này …
Thông thường, ngồi quán, anh có thời giờ, nhìn ngắm, quan sát, thắc mắc về từng mỗi người đi qua, dưới những ngoại hình và cuộc sống bình thường đó là nỗi đau nào chôn giấu, là sự thật nào được đậy che? Dù tự hỏi thì cũng tự trả lời thôi nhưng hiện tại thì muốn quên, quên hết!
Không như nhiều lần đã đứng dậy bỏ đi ngay dù chỉ mới uống nửa chai … vì vốn ghét tiếng động, những đứa to mồm. Muốn lờ đi mà không xong. Đây mấy thằng trẻ mất dạy hung hăng sồng sộc vào quán, năm giờ chiều, lúc này là happy hour, khuyến mãi mà, khách được uống hai ly trả tiền cho một, thêm đĩa đậu phộng miễn phí. Chúng cười vang vang, nói ầm ĩ. Và kia, ba bốn thằng già, thể loại hư thân mất nết, bị vợ bỏ, đầy vẻ cay cú bất mãn với bất cứ chủ đề diễn biến nào, đang tụ tập vây cánh cùng nhau chửi đời, mắt không ngừng liếc gái, là cô phục vụ người châu Phi, mông to tổ bố, ngực dựng đứng lên trông phát khiếp ; cô không ngừng đi đi lại lại tự nhiên nhanh nhẹn vội vã làm công việc của mình, không thiết cũng như không có thời giờ để ý gì khác, đã quá quen với kiểu nhìn lì lợm ngốc nghếch của đám đàn ông mà trong tiếng nói cười khả ố vô duyên đó, có một chút gì nặng nề gượng ép đến bi thảm. Lũ hết thời.
Phía đường bên kia là mấy thằng đeo kính mát đen xì hàng hiệu, biểu diễn lượn xế hộp to đùng, mới cáo, láng coóng dưới ánh mặt trời lóe sáng, mặt mũi chúng phách lối lạnh lùng chẳng màng nhìn ai. Có khi đó chỉ là bọn láo lếu vô đạo đức, chẳng làm gì tốt đẹp cho xã hội mà còn tàn phá thêm vì chỉ biết nắm bắt thời cơ, làm giàu phút chốc trong khi ngay cả cái chết của nhiều người khác là để góp phần xây đắp cuộc đời.
Ngồi trên cao là lũ quỷ đội lốt người, bất tài vô tướng, mang mặt nạ, chúng dán thêm vào lưng nhau mỗi đứa một cái étiquette bẩn thỉu để vây vo khoác lác, tuyên bố nhảm nhí trong mục đích kiếm phiếu mỗi lần bầu cử, bị hạ bệ vẫn còn chễm chệ xe ngon tài xế phục vụ, hưu bổng thì gấp mười lần thằng dân đen vốn chỉ là nô lệ hiện đại với những món nợ đời trả góp, những thuế má sặc gạch … Để che đậy khủng hoảng kinh tế đã gây ra, chúng dùng cách thử nghiệm vũ khí hóa học, gọi là Cô Nọ Cô Kia, rồi chích choác tiêm chủng cho nhân loại ngắc nghoẻo. Lũ chó đẻ! Chúng tự hào văn minh tiến bộ mà ích kỷ tàn độc, trăm mưu ngàn kế, không từ thủ đoạn nào để vơ tiền đầy túi, ngay cả việc bất nhân nhất là gây hấn, bày vẽ chiến tranh, vừa bịa đặt tuyên truyền vừa bưng bít, vừa đánh trống vừa ăn cướp … Lão thủ tướng mới nhận chức thì ù ù cạc cạc khác chi bù nhìn. Cái thằng tổng thống chết tiệt hỉ mũi chưa sạch, tay sai của bọn tài phiệt kia! Nó phải cút, phải từ chức ngay! À mà thằng khác được trám vào thì có khi còn tệ hơn. Dân chủ đúng nghĩa chỉ là mặt trăng, mỗi lần bầu cử lại như trò xiếc …
Bên mấy bàn phía trong, những người khách không còn trẻ, đàn ông cũng như đàn bà, dí mũi vào di động, quẹt quẹt lướt lướt; bàn phía trái, vài đứa trẻ ăn mặc dị hợm, đồ da màu đen, chỗ bó sát chỗ hở hang, lủng lẳng xiềng xích , bờm xờm tóc tai xanh đỏ tím vàng, tay chân mình mẩy cùng khắp đâm xâm hình thù quái dị, mặt mũi đục lỗ đeo khoen, phê thuốc lá điện tử, thổi khói phù phù như ống khói xe lửa mà lại nồng nặc mùi trái cây. Thật là nghệ thuật!
Tại sao loài người còn muốn lý tưởng hóa cái thế giới điêu tàn này?
Không! Không có phương án nào cả, công dân không thể tốt trong xã hội suy đồi với chừng đây tệ nạn … và con em chúng ta chính là sản phẩm từ đó. Thời đại gây rối loạn hoang mang con người bằng mạng tuyên truyền. Ngày bé, có thắc mắc gì ta hỏi ông nội, bây giờ, chúng muốn biết chi là cứ gõ đầu anh Google và chẳng thèm quan tâm đến ý kiến người lớn. Và Trời đã quyết định thí bỏ mặc chúng chỉ vì chúng muốn biết những điều không đáng biết.
Những mất mát giá trị tinh thần của đời sống tạo ra thể loại tâm hồn thấp kém tham lam, không còn tình cảm, thể loại này có nhiều hơn thể loại tâm hồn đẹp nên ta đang sống lúc này, dù chưa phải là giờ tận thế nhưng cũng đang chết dần đi trong một cách tận thế của thời đại. Nói chung, mỗi con người là nạn nhân của thời đại mà họ sống và phải chấp nhận sống ở những nơi chốn, trong những môi trường ngoài ý muốn. Ta đang ở đâu?
Dù biết ý nghĩ chua chát, tiêu cực cho ngoại cảnh là do tinh thần xuống thấp và khuynh hướng bi quan của chính mình; nhìn đâu cũng bực dọc, thấy gì cũng phát ghét; lại muốn đứng lên bỏ đi nhưng tầm nhìn phóng xa hơn, anh nhíu mày …
Kìa, điểm sáng nào vừa lóe lên từ nơi tăm tối! Người đàn ông chợt mỉm cười, nét mặt tươi hẳn. Nhìn xem, nơi ghế đá công viên đàng kia, một cặp già đầu tóc bạc phơ, lụ khụ, ngồi sát bên nhau, chuyện trò nho nhỏ. Hai cụ không buồn để ý đến ai hay gì khác. Tay cầm tay, mắt trong mắt, cụ ông âu yếm ngắm cụ bà, cụ bà tha thiết ngó cụ ông. Hai cụ ăn mặc thanh lịch tóc tai gọn gàng. Những người già phải cố gắng lắm mới có thể đàng hoàng sạch sẽ, phải can đảm nhiều nghị lực mới có thể tự lo mọi thứ. Thật đáng ngưỡng mộ! Nét đẹp cần gìn giữ này từ văn hóa, từ tinh thần mà có.
Vào thời buổi giả tạo dối trá và không gian ô nhiễm làm ta nghẽn thở, từng cảm xúc loài người bị tha hóa, lây lan đến cả cảm xúc loài vật cây cối ; chỉ có hình ảnh này là thật và đẹp, một cách cảm động sâu xa. Và có lẽ, đó là điều duy nhất như ngọn lửa sưởi ấm lòng ta đôi chút, khi nghĩ thể loại hôn nhân này, tình đầu là tình cuối, tình từ kiếp trước cho đến kiếp này rồi tận kiếp sau. Kiểu tình yêu mà ta đã thấy, chỉ cần một cụ quy tiên trước là sau thời gian ngắn, cụ kia cũng sẽ đi theo. Đơn giản chỉ vì Thượng Đế đã kết nối hai trái tim bởi sợi chỉ vàng thần thánh vững bền mà lúc sợi chỉ đứt ngang, người còn lại cũng sẽ ngưng hơi thở … Và càng thắc mắc tự hỏi tại sao sau bao nhiêu năm rù rì tâm sự, hai cụ vẫn còn nhiều điều để tỏ lộ với nhau như thế? Thời buổi này, cạn kiệt ý tưởng, không muốn suy tư, chẳng cần đối thoại, người ta thường ngừng lại, dần xa nhau quên nhau khi không còn đồng cảm.
Trái đất bỗng quay chậm, rất chậm …
Hôn nhân của hai cụ này là cuộc trò chuyện bất tận, điều cần thiết và quan trọng làm khăng khít mối tương giao và là động cơ khiến mỗi người được biết rõ hiểu sâu thêm về riêng mình. Tình yêu của họ đã khai mở và sáng tạo cho nhau, vì nhau, để mỗi người có thể chấp nhận sự thật về người kia bởi không ai là hoàn hảo. Tình yêu đã cho họ ý nghĩa cuộc đời để có nghị lực vượt qua biết bao cảnh ngộ, thử thách, như loài ong nhọc nhằn vất vả làm mật ngọt. Suốt cuộc sống chung, họ đã ân cần hy sinh cho nhau từ điều nhỏ nhất để mỗi ngày cùng già đi bên nhau.
Thoáng giây này, từ trống rỗng suy tàn, bỗng như đầy ắp, mênh mông sóng nước tràn lên vùng biển chết ngàn năm. Hiện tại là quá khứ trở về. Hiện tại là tương lai tìm đến. Trong hòa điệu êm ái tình già, thời gian dừng bước bởi thông hiểu tâm trạng của họ là không thể chờ đợi gì nữa, không còn dự định mong muốn nào khác ngoài khoảnh khắc hiện tại.
Cho đến ngày hai hiện hữu này không còn, phía sau cuộc nhân sinh, vẫn thấp thoáng trong khoảng trống mà họ bỏ lại, là tình thiêng liêng, trên cả tình yêu, đã cho người ta lẽ sống để có thể vượt qua từng nghịch cảnh, để tạo giá trị cho hiện hữu phi lý của phận người. Điều ngoạn mục gây ấn tượng chớp nhoáng nhưng điều đơn giản tự nhiên lại bền vững vì ngay chính nó đã là cội rễ.
Ánh sáng hy vọng bỗng lung linh, và nhất là, trong những ngày tháng chênh vênh này, ta vẫn khát khao cho một đổi thay mà có lẽ trái tim đã đi trước, đã hoàn thành sứ mệnh của nó và từ thần giao cách cảm, ta đoan chắc là người kia cũng thế, dù nỗi cô đơn nguyên thủy phận người trong góc hồn mỗi chúng ta là điều thuộc về đời riêng bí mật.
Tinh cầu nhỏ nhoi cô độc đã di chuyển âm thầm để dần xa mãi vầng dương, riêng anh vẫn muốn đợi chờ, như đã chờ đợi từ lâu và rất lâu, từ ngày này qua đêm khác. Vì đời sống trở nên trong sạch khi có điều gì ngời sáng, vượt lên hẳn bản thể của đời sống. Hình ảnh hạnh phúc hai người già làm xúc động, cũng là điều xoáy sâu vào vết thương còn mở … Từ người ra đi. Và ta còn đó. Với những gì chưa được nói, những xúc cảm chưa cùng sống, bao dự định chưa thực hiện …
(Còn tiếp)
