Người nghệ sĩ đa tài, khiêm tốn Vũ Tú dù được giới Nghệ thuật gọi là Khôi nguyên trong giới Điêu khắc nhưng anh luôn tự coi mình là học trò của Michelangelo và Leonardo da Vinci
Một khởi đầu khác biệt
Vũ Tú sinh năm 1987 tại làng Ngọc Quan, xã Lâm Thao, tỉnh Bắc Ninh – nơi được mệnh danh là "làng khôi nguyên xứ Bắc", nơi khơi nguồn cho nhiều bậc tài danh được ghi lại trong lịch sử nước Việt như Vũ Miên, Vũ Chiêu, Vũ Trinh, Vũ Quyền, Vũ Chu... Trong dòng họ có truyền thống khoa bảng rạng rỡ ấy, Vũ Tú là hậu duệ xuất sắc của danh nhân Vũ Miên – người từng làm rạng danh Kinh Bắc xưa.
Vũ Tú dành 4 năm để hoàn thành khoá học Đại học Vật lý, với nhiều ấn tượng đẹp đẽ trong lòng biết bao thế hệ sinh viên. Anh được tặng nhiều học bổng và vinh danh. Anh là một trí thức Tây học, trong trang hồi ký của anh chỉ có vỏn vẹn mấy dòng súc tích bằng cả tiếng Việt và English rằng:
Ngọc Quan là: Thuận An thắng địa, Kinh Bắc danh hương.
Họ Vũ ở Ngọc Quan có truyền thống: Khoa hoạn truyền gia, Văn chương hoa quốc
Vũ Tú là Thủ khoa hiện đại (hầu hết tất cả các bài thi đạt cao nhất. Nhiều môn học có tất cả các bài thi và kiểm tra đạt 100%: Nhiệt học, Vật lý lượng tử, Lịch sử Vật lý…).
Honors:
Scholarships from many organizations for academic excellence
University Valedictorian
Nhưng điều khiến người ta nhớ đến anh không phải là kết quả học tập xuất sắc, mà là quyết định dũng cảm: rẽ ngang từ Vật lý sang Điêu khắc – một lĩnh vực khá xa lạ với nhiều người.
Hình chân dung nghệ sĩ Vũ Tú (Mùa thu, Sài Gòn 2025)
Học trò của Michelangelo và Leonardo da Vinci
Không qua bất kỳ trường nghệ thuật chính quy nào, Vũ Tú tự học qua những chuyến làm việc khắp ba miền – Huế, Đà Nẵng, Thành phố Hồ Chí Minh – để học và nghiên cứu từ cuộc sống. Trong hành trình ấy, anh luôn coi Michelangelo và Leonardo da Vinci là những người thầy dẫn lối.
Michelangelo dạy anh cách cảm thụ hình khối, giải phóng linh hồn từ đá. Leonardo da Vinci cho anh niềm tin vào sự giao thoa giữa khoa học và nghệ thuật – rằng cái đẹp không tách rời lý trí. Vũ Tú từng chia sẻ:
"Tôi tạc đá bằng sự lặng im, nhưng luôn có tiếng nói của hai người thầy ấy vang vọng trong đầu mình. Họ giúp tôi giữ được hướng đi trong bóng tối."
Giống như Leonardo (người vừa là họa sĩ, nhà phát minh, nhà bách khoa) – Vũ Tú cũng là hình mẫu của “con người Phục Hưng” hiện đại: vừa giỏi Vật lý, vừa đam mê Mỹ học, vừa tinh tế trong tâm linh.
Bức phù điêu Napoleon trên cẩm thạch trắng, bởi Nghệ sĩ thị giác Vũ Tú
Đa tài – nhưng không tự cao
Vũ Tú là một người đa tài đúng nghĩa. Anh có thể giảng giải các nguyên lý quang học và cơ học như một người giảng viên Đại học; phân tích bố cục trong điêu khắc như một kiến trúc sư Ý; thiết kế chậu bonsai bằng đá như một nghệ nhân Nhật Bản. Nhưng ẩn sau những khả năng ấy, là một con người khiêm nhường hiếm thấy.
Anh không thích xuất hiện trên truyền thông, không nhận mình là nghệ sĩ, không khoe khoang thành tựu. Anh nói về nghề như một người thợ chân chính:
“Tôi chỉ là người làm đá. Nếu đá đẹp, đó là vì đá đã có sẵn vẻ đẹp. Tôi chỉ giúp nó hiện ra.”
Và anh thường mỉm cười trích dẫn lời của nghệ sĩ điêu khắc huyền thoại Michelangelo: “In every block of marble I see a statue as plain as though it stood before me, shaped and perfect in attitude and action. I have only to hew away the rough walls that imprison the lovely apparition to reveal it to the other eyes as mine see it.” dưới dạng thơ rằng:
Trong mỗi một khối đá
Sẵn một bức tượng rồi
Công việc nhà điêu khắc
Là đục, gọt… mà thôi
Chính sự khiêm tốn ấy khiến giới nghệ thuật càng thêm kính trọng anh. Nhiều người đánh giá Vũ Tú là nghệ sĩ có “trình độ văn hóa cao nhất trong giới điêu khắc hiện nay”, là Khôi nguyên trong giới Nghệ thuật. Nhưng anh vẫn ngày ngày miệt mài trong xưởng, tự mài đá, lau bụi, khắc từng đường nét bằng tay – không để cho danh hiệu làm lu mờ bản chất nghệ thuật.
Điêu khắc – một con đường tôn giáo
Với Vũ Tú, điêu khắc không chỉ là nghề hay nghệ thuật – mà là một hình thức cầu nguyện. Anh đặc biệt dành tâm huyết cho các đề tài tâm linh: tượng Phật, Quan Âm, phù điêu Kinh Thánh, bàn thờ Thiên Chúa, chậu đá phong thủy… Những tác phẩm của anh không phô trương hình thể, mà nhẹ nhàng – thanh thoát – sâu lắng như một bài thiền định.
Anh từng nói:
“Đá là ký ức cổ xưa nhất của Trái đất. Khi ta chạm vào đá, là chạm vào quá khứ hàng triệu năm. Nếu đủ tĩnh lặng, đá sẽ nói.”
Bức chúa Jesus bên trẻ em, khắc trên đá trắng
Người thắp lại ngọn lửa điêu khắc đá Việt
Từ Bắc vào Nam, từ Huế đến Đà Nẵng, những tác phẩm của Vũ Tú đã hiện diện ở nhiều chốn linh thiêng – chùa chiền, nhà thờ, công viên, biệt thự cổ. Anh không chỉ làm nghệ thuật, mà còn góp phần phục hưng và cách tân nghề điêu khắc đá truyền thống Việt Nam – biến nó từ ngành thủ công trở thành một biểu tượng thẩm mỹ hiện đại, sâu sắc và ý nghĩa.
Vũ Tú chính là minh chứng sống cho chân lý: tri thức không đối lập với cảm hứng, khoa học không mâu thuẫn với nghệ thuật, và rằng người nghệ sĩ Việt Nam có thể vươn tới đỉnh cao nhân loại – bằng chính đôi tay, trái tim và tâm hồn mình.
Người nghệ sĩ – người thầy – người thiền nhân
Trong thời đại của những giá trị xô bồ, sự lặng lẽ của Vũ Tú lại trở nên quý giá. Anh là người nghệ sĩ vĩ đại vì hiểu đá và tôn trọng vật liệu. Là người thầy thầm lặng truyền cảm hứng cho lớp trẻ. Và là người thiền nhân, biến nghệ thuật thành một con đường tâm linh.
Vũ Tú không đi theo thời cuộc. Anh đi theo đá. Và trên con đường ấy, người Việt có quyền tự hào vì đất nước ta đã sinh thành một nghệ sĩ thị giác Vũ Tú mang vóc dáng nhân loại, tâm hồn Á Đông, và tinh thần Phục Hưng.
