Làng Cẩm Thanh, Hội An là nơi tôi sinh ra nhưng khoảng 5, 6 tuổi chi đó thì theo ba má tản cư ra Đà Nẵng ở xóm Chợ Chiều, làng Mân Quang, quận Sơn Chà do chiến tranh bấy giờ. Sau này chơi facebook tôi kết bạn anh Hai Lưu, tôi là dạng học trò vì anh Hai Lưu là giáo sư các trường như Sao Mai, Phan Chu Trinh ở Đà Nẵng, trường Trần Quý Cáp ở Hội An. Lúc đó anh Hai Lưu có nhận xét về nguồn gốc hai từ Cẩm Thanh (Hội An) quê tôi như sau, tôi trân trọng và kính nể ảnh, mặc dù giả thuyết có thể đúng hoặc có thể không:

"Đó là năm 1965-1967 tôi (Hai Lưu) may mắn được về chơi vùng này (Cẩm Thanh) vài lần theo lời mời của một số em học trò trường Trần Quý Cáp, Hội An. Lúc ở đó thì thấy thường nhưng khi đã đi xa thì thấy nhớ ! Sau đó tôi nhớ lại trong Cung Oán Ngâm khúc Nguyễn Gia Thiều có hai câu sau: “Câu cẩm tú đàn anh họ Lý. Nét đan thanh bậc chị chàng Vương.” (...) Như vậy tên làng Cẩm Thanh có trong hai câu thơ trên: Cẩm tú + Đan thanh = Cẩm Thanh. Hèn chi cảnh sông nước và cây cối tại làng Cẩm Thanh rất nên thơ, trữ tình vậy ! "

Thực ra tôi xa làng Cẩm Thanh từ nhỏ (trước hết là tản cư ra Đà Nẵng, sau này lớn lên đi làm thì tôi lại ở Nha Trang, Khánh Hòa đến nay) nên nói về quê hương của mình chỉ là nói về ký ức đã qua (nhưng ký ức luôn hiện hữu). Sau này vào Google tìm hiểu thêm thì quả đúng như vậy, Cẩm Thanh quê tôi đẹp lạ lùng, xin kể vài nét chính như sau:

Cẩm Thanh là một làng sông nằm về phía Đông Nam của Hội An, bốn mặt của làng là sông, phía Bắc giáp phường Cửa Đại bởi sông Ba Chuông (có nhánh sông Câu Giắp), phía Tây giáp phường Cẩm Châu giáp sông Ba Chuông. Sông Đò, phía nam giáp huyện Duy Xuyên hạ lưu sông Thu Bồn, phía đông giáp Cửa Đại. Sông Dinh và sông Đò nối liền sông Thu Bồn và sông Ba Chuông, chia Cẩm Thanh thành nhiều mảnh nhỏ tạo nên hệ thống sông rạch chằng chịt, với nhiều cồn/gò rất thơ mộng như: Thuận Tỉnh (Kiến con), cù lao Ông Hội, cù lao Tiên, cù lao cồn Bà Xa, gò Hi. Làng Cẩm Thanh nổi tiếng rừng dừa nước, nơi đa dạng sinh học với vùng đất ngập nước ven sông.

Trở lại nhánh sông này có tên là sông Câu Giắp, chạy dài đến 7 mẫu rồi thông ra biển Cửa Đại, người dân làm nghề chài lưới giăng câu tụ tập về đây phơi lưới giã, lưới chài khá là đông đúc yên vui. Ngoài ra nhìn về hướng đông tây còn có một gò đất do thiên nhiên bồi đắp lên cao, có rất nhiều cây cối hoang dã mọc lên gai góc um tùm, đặc biệt có nhiều cây Dúi trắng (dủi dẻ) hay cây Giá sứ có bông màu trắng nở ra trong các bụi cây rất nhiều làm mùi hương tỏa ra cánh đồng thơm tho day dứt, chính nơi đây dân làng chọn phần đất này để làm nghĩa địa tộc họ. Con sông này cũng có nhiều cồn bãi mọc lên như cồn Đầm, cồn Tiếng, cồn Ba Nhàn và Cồn Đò nữa. Trong thời kỳ bình yên mọi người điều nhìn thấy nơi đây có nhiều ghe đò đưa người qua lại như Cửa Đại, Duy Nghĩa, Duy Xuyên tạo cho làng Cẩm Thanh thành miền đất giao lưu trù phú, nhất là hằng ngày thường có từng đàn chim Nhạn bay về đây kiếm mồi làm tổ thật bình yên.

Đất Quảng Nam chưa mưa đã thấm
Rượu hồng đào chưa nhấm đã say
Bạn về nằm nghỉ gác tay
Thử xem ai ơn trượng, nghĩa dày bằng ta !

Nhớ lại, hôm đó ba chở tôi về Cẩm Thanh, Hội An bằng xe đạp, từ Đà Nẵng đi hướng Non Nước. Tới đầu làng thôn Giã - Cẩm Thanh, dọc theo bờ sông rất nhiều cây dừa nước mọc lên đến độ ngút ngàn, lá dừa nước xum xê xòe tán rộng che ánh nắng mặt trời suốt đường quê khi xe đạp đi qua. Dưới sông, thủy triều rút dần hồi lòi ra bộ rễ cây dừa nước xoay tròn xung quanh, đâm tua tủa xuống đất sình lầy, giống như cái nơm cá ụp xuống thật điệu nghệ. Chính tại đây có rất nhiều hang cua ẩn núp dưới rễ cây, dân làng thường lội xuống mò cua dặm sình hì hục. Thật là thú vị với lao động thiên nhiên thanh bình.

Lần khác, tôi theo má về Cẩm Thanh, Hội An bằng xe đò. Xuống xe là tới thành phố Hội An, tôi đi bộ đến Chùa Cầu. Mới bước vào thì gặp ngay ông Khỉ (Thần Hầu) dòm ngó đến tôi tức thì liền, vào giữa cầu thì thấy ông Trấn Đế cầm thanh kiếm oai phong đứng nhìn xuống tôi dạng dò xét. Tít đàng xa (cuối cầu) thì thấy ông Chó (Linh Cẩu) đang theo dõi mọi người qua lại trên cầu, làm tôi càng sợ sệt không dám bước tới, má tôi phải động viên mấy lần tôi mới bước đi. Rất may cuối cầu có ông thầy bói, má ghé lại xem quẻ với ổng một hồi lâu, coi xong tôi thấy má lấy tay chậm vào hai mắt đỏ hoe (chắc má buồn vì ba tôi vừa mới mất). Sau đó chúng tôi ra khỏi Chùa Cầu.

Đến giờ thì Cẩm Thanh – Hội An – Quảng Nam đã biến thành tình yêu linh thiêng gắn bó trong tôi từ lâu, nhất là người xa quê, tình yêu quê hương đang trở về gặm nhắm trái tim tôi hằng ngày, không ngưng nghỉ. Thế mà hiện nay nhà nước chia tách sát nhập các tỉnh lại thì tỉnh Quảng Nam không còn nữa, thật là đáng buồn và hổ thẹn trong tôi. Cuối cùng tôi xin mượn bài thơ Người Hoài Phố của nhà thơ Quảng Nam Ngô Phú Thiện kết thúc bài ký này:

Ngập ngừng bước chân xa xứ

Ta về tìm lại lối xưa

Tình riêng một thời mất trộm

Trong ta hoang phế gió lùa

Thảng thốt chiều mưa phố cổ

Tiếng mưa gõ nhịp kinh cầu

Thiên hạ chìm trong siêu độ

Một mình ta giấu niềm đau

Lục lọi tìm trong trí nhớ

Thôi em duyên đã lỡ làng

Buồn cho những gì đã mất

Để lòng hoài phố lang thang.

(Ảnh: Rừng dừa nước Cẩm Thanh)